İKLİM EYLEMİNDE EŞİTLİKÇİ VE KADIN DOSTU KENTLER

Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında iklim eyleminde toplumsal cinsiyet eşitliği, kadın dostu kentler ve kapsayıcı yerel politikalar konusunu gündemine aldı.

TBB, COP31 kapsamında “Kadın Dostu Kentler ve Sosyal Politika” paneli düzenledi. Panelde, iklim etkilerinin eşitsiz dağılımı, kadın dostu kentler deneyimi ve yerel yönetimlerin kapsayıcı, eşitlikçi politikaları ele alındı. 

TBB Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Şengül Altan Arslan’ın moderatörlüğünde gerçekleştirilen panelde; eşitlikçi büyükşehir belediyeciliği, sosyal belediyecilik ve kentsel dirençlilik, toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcı yerel politikalar ile kurumsal iklim dirençliliği başlıkları üzerinde duruldu.

Panele Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Serra Bucak Küçük, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) Türkiye Ülke Temsilci Yardımcısı Zeynep Başarankut Kan ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Kıdemli Yerel Yönetişim ve Dirençlilik Uzmanı Metehan Gültaşlı katıldı. 

Arslan: “Kentlerin nasıl planlandığı eşitsizlikleri azaltabiliyor ya da derinleştirebiliyor”

Panelin açılışında konuşan TBB Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Şengül Altan Arslan, iklim dirençliliğinin herkes açısından aynı koşullarda değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti. Altan Arslan, aynı kentte yaşanan sıcak hava dalgası ya da afet karşısında herkesin aynı koşullara sahip olmadığını belirtti. Yaşanılan mahallenin, gelirin, sağlık durumunun, bakım sorumluluklarının ve kamusal hizmetlere erişimin karşılaşılan riskleri etkilediğini ifade eden Altan Arslan, “Kentlerin nasıl planlandığı, hizmetlerin nasıl sunulduğu, yatırımların nereye yönlendirildiği eşitsizlikleri azaltabiliyor ya da derinleştirebiliyor.” dedi. 

TBB’nin faydalanıcı olduğu ve Avrupa Birliği desteğiyle hayata geçirilen Kadın Dostu Kentler Programı’nın üçüncü aşamasında 25 belediye ile çalıştıklarını aktaran Altan Arslan, farklı koşullardaki belediyelerin eşitlik alanındaki çalışmalarını, karşılaştıkları zorlukları ve birbirlerinden öğrenme imkanlarını değerlendirdi.

Küçük: “Kadınlar kentin sadece hizmetlerinden yararlanan değil, aynı zamanda o hizmetlere karar verendir”

Diyarbakır Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Serra Bucak Küçük, iklim krizinin aynı zamanda adaletsizlik, yoksulluk ve eşitsizlikleri beraberinde getirdiğini belirterek bu süreçten en fazla etkilenen gruplar arasında kadınların yer aldığını ifade etti. Bir kentte kadınlar özgür değilse özgürlükten, eşitlikten, demokrasiden ve adaletten söz edilemeyeceğini dile getiren Bucak Küçük, kadın dostu kentlerin yalnızca kadınlara yönelik hizmetlerin artırılmasıyla tanımlanamayacağını söyledi. Kadınların kentte söz sahibi olduğu, karar ve eylem süreçlerinde yer aldığı bir yaklaşımı benimsediklerini anlatan Bucak Küçük, “Kadınlar kentin sadece hizmetlerinden yararlanan değil, aynı zamanda o hizmetlere karar verendir.” dedi.

İklim krizinin yalnızca ekolojik değil, aynı zamanda bir demokrasi ve eşitsizlik krizi olduğunu ifade eden Bucak Küçük, kuraklık ve tarımsal üretimdeki azalışın göçü, kadınların karşılıksız emeğini ve bakım yükünü artırdığını belirtti. Kadınların politika üretme ve eylem planlarında özne olması gerektiğini vurgulayan Bucak Küçük, Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi olarak kadınların üretim mekanizmalarında ve karar alma süreçlerinde aktif olması için çalışmalar yürüttüklerini aktardı. Kadın Komün Kent Bostanlarının yalnızca sebze ve meyve üretim alanları olmadığını, kadınların örgütlü mücadelesini ve dayanışmasını büyüttüğünü ifade eden Bucak Küçük, yerel eşitlik eylem planını da hayata geçireceklerini anlattı. Bucak Küçük, kadınların toplu taşımada ücretsiz seyahat edebilmesini sağlayan Jin Kart uygulaması ile kadınların kentte riskli gördükleri alanları bildirebildikleri JINMAP uygulamasının da belediyenin çalışmaları arasında yer aldığını kaydetti.

2024 yerel seçimleri öncesinde kent beyannameleri hazırlanırken ekoloji örgütleri, sivil toplum kuruluşları, kadın kurumları ve engelli örgütleriyle görüşmeler gerçekleştirdiklerini belirten Bucak Küçük, katılımcı anlayışın stratejik plan ve bütçe süreçlerinde de sürdürüldüğünü ifade etti. Bucak Küçük, toplumsal cinsiyet özgürlükçü bütçelemenin yalnızca kadın politikaları ve sosyal hizmetlerle sınırlı kalmaması, imar ve iklim politikalarında da kadınların ihtiyaçlarının ve sözünün bütçeye yansıması gerektiğini vurguladı. Diyarbakır Barosu ile iki yıldır şiddet protokolü imzaladıklarını da aktaran Bucak Küçük, kadınların karar alma mekanizmalarında yer almasının kentleri demokratikleştirdiğini ifade etti. 

Yavaş: “Benim yönettiğim bir kentte hiçbir çocuk eğitiminden mahrum kalmamalı”

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, konuşmasına Beypazarı Belediye Başkanlığı dönemindeki deneyimlerinin bakış açısını nasıl şekillendirdiğini anlatarak başladı. Beypazarı’nda kültür ve turizm çalışmalarıyla kadınların ekonomik hayata katılımının arttığını belirten Yavaş, bugün turistik işletmelerin yüzde 90’ından fazlasının kadınlar tarafından işletildiğini ifade etti. Kadınların ekonomik özgürlüklerini kazanmalarının ve kendilerine güvenlerinin artmasının önemine değinen Yavaş, Ankara’da da öncelikle dezavantajlı gruplara yönelik politikalar geliştirdiklerini söyledi. Sosyal destek alan ailelere ücretsiz ulaşım, ortaokul öğrencilerine ücretsiz taşıma, okula başlayan çocuklara servis ve kantin desteği sağladıklarını aktaran Yavaş, Başkent Kart üzerinden ailelerin ihtiyaçlarını kendilerinin belirleyebildiği bir sistem kurduklarını belirtti.

Kadınların ve çocukların desteklenmesine yönelik kreşler, etkinlik merkezleri, karne ve bayram harçlığı, protein ve doğal gaz desteği gibi uygulamaları da anlatan Yavaş, kadın kooperatiflerinden alım yaptıklarını ve ürettikleri ürünlerin Başkent Marketlerde satışına imkan sağladıklarını ifade etti. Kırsalda yaşayan kadınlara tohum, mazot ve gübre desteği verdiklerini dile getiren Yavaş, kadınların toplumsal hayata katılımı için Kadın ve Aile Daire Başkanlığı bünyesinde çalışmalar yürüttüklerini, kadın sığınma evleri ve kadınların talebi doğrultusunda akşam saatlerinde istedikleri yerde otobüsten inebilmeleri gibi uygulamaları hayata geçirdiklerini aktardı. Kadınlarla yapılan anketlerde sokakların aydınlatılması ve güvenlik konularının öne çıktığını belirten Yavaş, bu ihtiyaçlara yönelik çalışmalar yaptıklarını söyledi.

Yerel yönetimlerde katılımcılığın önemine değinen Yavaş, kadınların ve sivil toplum kuruluşlarının karar alma süreçlerine daha fazla katılması gerektiğini ifade etti. Belediyelerin sosyal destek çalışmalarına yönelik eleştirilere de değinen Yavaş, “Beni ilgilendiren, benim yönettiğim bir kentte kimse açlıktan ölmemeli. Kimse soğuktan donmamalı. Hiçbir çocuk yatağa aç girmediği gibi eğitiminden de mahrum kalmamalı. Ben bu gözle bakıyorum ve bu şekilde sosyal politikaları sürdüreceğiz.” dedi. Deprem sürecinde belediyelerin müdahale kapasitesine de ayrı bir parantez açan Yavaş, belediyelerin afetlere müdahale edebilecek ekipman ve imkanlara sahip olduğunu, ancak kurumlar arası iş birliği ve düzenlemeler konusunda eksiklikler bulunduğunu ifade etti.

Kadın dostu kentler programında eşitlikçi yerel politikalar

UNFPA Türkiye Ülke Temsilci Yardımcısı Zeynep Başarankut Kan, Kadın Dostu Kentler Programı’nın 20 yıllık deneyimine değinerek belediyecilik anlayışının bu süreçte değiştiğini ve yerel yönetimlerin sorumluluklarının genişlediğini belirtti. Belediyelerin hizmet sunumunda eşit erişimi gözeten bir yaklaşım benimsediğini aktaran Başarankut Kan, kadınların, yaşlıların ve engellilerin özel koşullarını dikkate alan tasarım ve programların yaygınlaştığını ifade etti. Başarankut Kan, belediyelerin kadınlara yönelik kreş ve ulaşım desteğinin yanı sıra istihdama ve katılıma yönelik çalışmalar yürüttüğünü kaydetti.

Başarankut Kan, belediyelerde eşitlik birimleri kurulması, belediye meclislerinde komisyonlar oluşturulması ve eşitlik eylem planları hazırlanmasına yönelik çalışmalara değindi. Başarankut Kan, bu birimlerin yetki ve kaynaklarla desteklenmesi, eylem planlarının bütçelendirilmesi ve uygulama süreçlerinin izlenmesi gerektiğini vurguladı. Kadınların yalnızca planlama aşamasında değil, uygulama ve izleme süreçlerinde de yer almasının önemine değinen Başarankut Kan, kadınların kendi içindeki farklılıkların da yerel politikalara yansıtılması gerektiğini söyledi. Başarankut Kan, eylem planlarını uygulayan belediyelerin teşvik edilmesi ve belediyelerle sivil toplum kuruluşları arasındaki iş birliğinin sürdürülmesi yönündeki önerilerini paylaşarak kadın dostu ve kimseyi geride bırakmayan belediyeler için ortak çalışmanın önemine dikkati çekti.

Belediyelerde kurumsal dirençlilik ve kapsayıcılık

UNDP Kıdemli Yerel Yönetişim ve Dirençlilik Uzmanı Metehan Gültaşlı, Türkiye’deki belediyelerin göç, pandemi, orman yangınları, seller ve depremler gibi farklı krizlerle karşı karşıya kaldığını belirterek bu deneyimlerin kurumsal dirençliliğin önemini ortaya koyduğunu söyledi. İklim dirençli belediyeciliğin riskleri öngörme ve hazırlık yapmanın yanı sıra farklı toplumsal kesimlerin bu risklerden nasıl etkilendiğini değerlendirme, değişen koşullara uyum sağlama ve süreci kapsayıcı biçimde yönetme becerisini de gerektirdiğini vurguladı. Kurumsal kapasite ile dirençliliğin birbirinden ayrılması gerektiğine dikkati çeken Gültaşlı, belediyelerin sahip olduğu kaynakların tek başına yeterli olmadığını, bu kaynakların karar ve uygulamalara nasıl yansıtıldığının belirleyici olduğunu ifade etti.

Belediyelerin müdürlükler arasında koordinasyon, iletişim ve iş birliğini güçlendirmesi gerektiğini belirten Gültaşlı, TBB ve İsveç Belediyeler Birliği iş birliğinde kurumsal dirençliliği değerlendirmeye yönelik araçlar geliştirdiklerini aktardı. İklim risklerinden etkilenen kesimlerin ihtiyaç ve sorunlarının karar, plan, bütçe ve hizmetlere yansıtılması gerektiğini kaydeden Gültaşlı, aynı hizmetin herkese sunulmasının herkesin bu hizmetten eşit yararlandığı anlamına gelmediğini vurguladı. Dirençli belediyeler için risklerin doğru değerlendirilmesi, birlikte hareket edilmesi ve elde edilen sonuçların karar ve uygulamalara yansıtılması gerektiğini belirten Gültaşlı, bu süreçte belediye başkanlarının liderlik ve sahiplenme rolünün önemine dikkati çekti.