Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Yeşil Alan’daki panellerini sürdürüyor.
COP31’in dokuzuncu gününde, “Okyanus, Denizler, Doğa ve Arazi Kullanımı – Rio Sinerjisi” teması kapsamında TBB, “Kıyı Kentlerinde İklim Dirençliliği ve Sürdürülebilirlik” başlıklı bir panel düzenledi.
Panelde, kıyı kentlerinin yükselen deniz seviyeleri, kıyı erozyonu ve denizel ekosistem kayıpları gibi iklim krizinin doğrudan ve dolaylı etkilerine karşı daha dirençli hale getirilmesi değerlendirildi. Kıyı mühendisliği ve deniz bilimleri alanlarındaki bilimsel ve teknik birikimin yerel yönetimlerin saha deneyimleriyle buluşturulduğu panelde, iklim risklerini azaltma stratejileri, ekosistem tabanlı uyum yaklaşımları ve sürdürülebilir altyapı çözümleri üzerinde duruldu.
ODTÜ Öğretim Görevlisi Işıkhan Güler’in moderatörlüğündeki panele, Mersin Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Gülşah Yıldırım Genç, Marmaris Belediye Başkanı Acar Ünlü, ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümünden Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) Proje Yöneticisi Ali Cem Deniz katıldı.
İklim taahhütleri ile uygulama arasındaki açık
Panelin açılışında iklim müzakerelerinin geçmişine değinen Işıkhan Güler, 1992’de Rio’da başlayan süreçten bu yana çok sayıda uluslararası anlaşma ve finansman taahhüdü ortaya konulmasına rağmen küresel emisyonların artmaya devam ettiğini belirtti. Kyoto Protokolü, Paris Anlaşması ve sonraki iklim zirvelerinde alınan kararları hatırlatan Güler, taahhütlerle uygulama arasındaki açığın yatırım tercihlerinde de görüldüğünü ifade etti.
Deniz seviyesindeki yükselmenin kıyı kentlerinde taşkın, altyapı hasarı, kumsalların daralması ve yeraltı sularının tuzlanması gibi riskleri artırdığını aktaran Güler, mücadelede sert ve doğa temelli çözümlerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. İzmir’de taşkınlara karşı gündeme gelen fırtına duvarı uygulamasını sert çözümlere, yeni kumsal alanların oluşturulmasını ise yumuşak çözümlere örnek gösterdi. Göksu Deltası’nda artan tuzlanmanın tarım alanlarını tehdit ettiğine, Gediz Havzası’ndaki kirliliğin de İzmir Körfezi’ni etkilediğine değinen Güler, kıyı kentlerinde iklim risklerine karşı havza ölçeğinde planlama ve bütüncül çözümlere ihtiyaç bulunduğunu kaydetti.
Kıyı dirençliliğinde bütüncül yaklaşım
Mersin Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Gülşah Yıldırım Genç, kıyı kentlerinin deniz seviyesinin yükselmesi, şiddetli yağışlar, kuraklık ve kıyı erozyonu gibi birbiriyle bağlantılı risklerle karşı karşıya olduğunu belirtti. Mersin’in 321 kilometrelik kıyı şeridine sahip olduğunu hatırlatan Genç, bu risklerin kıyı yerleşimlerinin yanı sıra tarımsal üretimi, deniz ekosistemlerini ve kıyı ekonomisini de etkilediğini ifade etti. Kumsalların daralmasının deniz kaplumbağalarının yuvalama alanlarını küçülttüğüne ve kıyı esnafının gelirini tehdit ettiğine değinen Genç, iklim risklerinin farklı toplumsal kesimleri farklı ölçülerde etkilediğine dikkati çekti.
Başkan Vahap Seçer’in 2019’dan bu yana ortaya koyduğu yönetim anlayışı doğrultusunda Mersin’de kararların ortak akılla alındığını aktaran Genç, kıyılara eşit erişimin de bu yaklaşımın önemli bir parçası olduğunu vurguladı. Sahil boyunca oluşturulan yeşil alanlar ve halk plajlarının tüm yurttaşların kullanımına açıldığını dile getiren Genç, Mersin Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü aracılığıyla atık suların kolektör hatlarıyla toplanarak ileri biyolojik arıtma tesislerinde arıtıldığını bildirdi.
İklim krizinin kadınlar üzerindeki etkilerine de ayrı bir parantez açan Genç, suya erişimin azalmasıyla bakım sorumluluğu üstlenen kadınların günlük yükünün arttığını, kuraklığın ise kadın üreticilerin ve tarım işçilerinin gelirlerini olumsuz etkilediğini belirtti. Mersin’in Sürdürülebilir Enerji ve İklim Eylem Planı ile yerel yönetim çalışmalarının birlikte yürütüldüğünü aktaran Genç; tarımda akıllı sulama sistemlerinin ve güneş enerjili sulamanın desteklendiğini, kadın üreticiler ve kooperatiflere yönelik çalışmalarla üretimin ve gelirin korunmasının amaçlandığını ifade etti. Göksu Deltası ve Tarsus Deltası gibi doğal alanların korunmasının önemini vurgulayan Genç, kıyı dirençliliğini güçlü altyapı, temiz deniz, sürdürülebilir üretim ve tüm yurttaşların eşit koşullarda güven içinde yaşamasıyla birlikte ele aldıklarını kaydetti.
İklim krizinin yerel ekonomi ve toplumsal yaşama etkileri
Marmaris Belediye Başkanı Acar Ünlü, iklim krizinin yalnızca çevre ve altyapıyı değil, kentlerin ekonomisini ve toplumsal yaşamını da doğrudan etkilediğini belirtti. Marmaris çarşısında deniz seviyesinin yükselmesi nedeniyle yağmur suyu drenaj sistemlerinin yetersiz kalmaya başladığını aktaran Ünlü, bu soruna karşı altyapı kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalar yürüttüklerini söyledi. Yağış rejimindeki değişimlerin dere kesitleri, taşkın alanları ve yağmur suyu kanallarının yeniden değerlendirilmesini gerektirdiğine değinen Ünlü, geçmiş veriler yerine gelecek 50 yılın koşullarını dikkate alan planlamaya ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Ünlü, afet sonrasında müdahalenin yanı sıra iklim risklerine karşı önleyici ve bilim temelli çözümlerin geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.
Marmaris’te yaşanan orman yangınlarının doğal varlıkların yanı sıra çam balı üretimine dayalı yerel ekonomiyi de etkilediğini belirten Ünlü, orman alanlarının kaybının arıcılık faaliyetlerini ve bölgedeki geçim kaynaklarını tehdit ettiğini aktardı. Ünlü, artan sıcaklıkların turizm alışkanlıklarını ve ziyaretçi profilini değiştirdiğini, orman kaybının ardından erozyonla taşınan bitki örtüsünün deniz ekosistemini olumsuz etkilediğini kaydetti. Doğal yaşam alanlarının daralmasıyla yaban hayvanlarının kentlere yönelmesi, hortumların görülmeye başlaması ve sahillerin aşınması gibi gelişmelerin iklim krizinin birbirini tetikleyen etkilerini ortaya koyduğunu belirten Ünlü, kıyıların korunması ve sahil kayıplarının önlenmesi için bilimsel çalışmaların ve üniversitelerle iş birliğinin önemine dikkati çekti.
Kıyı yerleşimleri ve afet riskleri
ODTÜ İnşaat Mühendisliği Bölümünden Prof. Dr. Ahmet Cevdet Yalçıner, kıyı kentlerinin iklim değişikliğine bağlı olarak hem karadan hem de denizden kaynaklanan çeşitli tehlikelere maruz kaldığını belirtti. Deniz seviyesinin yükselmesi, fırtınalar ve tsunamilerin kıyı yerleşimleri ile kritik kıyı tesisleri açısından risk oluşturduğunu aktaran Yalçıner, deniz seviyesindeki yükselmenin zaman içinde geliştiğini, fırtına ve tsunami gibi olayların ise ani etkiler yaratabildiğini ifade etti. Yalçıner, bu risklere karşı koruma ve uyum önlemlerinin yanı sıra gerektiğinde yerleşimlerin taşınması ve göç gibi seçeneklerin de değerlendirilmesi gerektiğine değindi.
İklim değişikliğinin deniz suyu sıcaklıkları, su düzeyleri ve kıyı ekosistemleri üzerinde de etkiler yaratacağını belirten Yalçıner, farklı bölgelerde fırtınaların kıyı yerleşimleri ve altyapıda yol açtığı hasarlardan örnekler paylaştı. UNESCO’nun kentlerin afetlere karşı dayanıklılığını artırmaya yönelik yaklaşımına değinen Yalçıner; ekosistemlerin korunması, bilimsel araştırmaların desteklenmesi, düşük karbonlu ekonomiye geçiş, eğitim ve farkındalık çalışmalarının önemini vurguladı.
İklim verileri ve bilimsel planlamayla kıyı dirençliliği
UNDP Proje Yöneticisi Ali Cem Deniz, Avrupa Birliği destekli proje kapsamında yerel yönetimlerin iklim değişikliğine karşı kapasitesini güçlendirmeyi hedeflediklerini belirtti. Proje çerçevesinde 2100 yılının sonuna kadar sıcaklık, yağış, nem ve rüzgar gibi parametrelerdeki değişimleri ortaya koyan iklim projeksiyonlarının hazırlandığını aktaran Deniz, belediyelerin planlama süreçlerine destek olmak amacıyla iklim göstergeleri, teknik kılavuzlar, sera gazı envanteri ve fayda-maliyet analizi araçlarının geliştirildiğini söyledi. Deniz, belediyelere yönelik eğitimlerin ve hibe desteklerinin de proje kapsamında yer aldığını kaydetti.
Akdeniz Havzası'nın dünyanın en hızlı ısınan bölgelerinden biri olduğuna dikkati çeken Deniz, projeksiyonlara göre bölgede sıcaklıkların önemli ölçüde artmasının, özellikle Muğla’dan Toroslar üzerinden Güneydoğu Anadolu’ya uzanan kuşakta ise yağışların yaklaşık yarı yarıya azalmasının beklendiğini belirtti. Yağış miktarı azalırken aşırı yağışların artabileceğini ve bunun kentlerde taşkın riskini yükseltebileceğini ifade eden Deniz, deniz seviyesindeki yükselmenin Mersin’in Tarsus bölgesindeki tarım alanlarında tuzlanma, İzmir’de ise kıyı yerleşimleri ve altyapı üzerinde risk oluşturduğunu aktardı. Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi'nin ilerleyen yıllarda deniz seviyesindeki yükselme ve fırtına kabarması nedeniyle işletme sorunları yaşayabileceğine ilişkin çalışmayı örnek gösteren Deniz, kıyı kentlerinin dirençliliği için bilimsel veriye dayalı planlamanın önemini vurguladı.
