Türkiye Belediyeler Birliği (TBB) Genel Sekreteri Suat Yıldız, COP31 kapsamında Avrupa Birliği (AB) Pavilyonu’nda, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) ve Avrupa Birliği iş birliğiyle düzenlenen “Herkes İçin Kentler: İklim Dayanıklılığını Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Yerel Eyleme Dönüştürmek” başlıklı etkinliğin üst düzey açılışında konuştu.
Etkinlikte, iklim değişikliğine karşı dirençli kentlerin oluşturulmasında toplumsal cinsiyet eşitliğinin gözetilmesi ve yerel yönetimlerin bu alandaki rolü ele alındı.
YILDIZ: “GERÇEK ANLAMDA DİRENÇLİ KENTLER HİÇBİR KESİMİ GERİDE BIRAKMAYAN KENTLERDİR”
TBB Genel Sekreteri Suat Yıldız, iklim değişikliğinin artık yalnızca çevresel bir mesele olmadığını, kentlerin ekonomik, sosyal ve mekânsal yapısını doğrudan etkileyen çok boyutlu bir kalkınma ve yönetişim konusu hâline geldiğini belirtti. Kuraklık, aşırı sıcaklar, seller ve orman yangınları gibi iklim kaynaklı risklerin belediye hizmetlerinden halk sağlığına kadar pek çok alanı etkilediğini ifade eden Yıldız, bu etkilerle ilk karşılaşan ve vatandaşların ihtiyaçlarına doğrudan yanıt veren kurumların başında belediyelerin geldiğini vurguladı.
İklim değişikliğinin toplumun tüm kesimlerini aynı şekilde etkilemediğine dikkat çeken Yıldız, kadınlar, çocuklar, gençler, yaşlılar, engelli bireyler ve ekonomik açıdan kırılgan grupların afetler karşısında farklı güçlüklerle karşılaştığını kaydetti. Gerçek anlamda dirençli kentlerin yalnızca fiziksel altyapısı güçlü kentler olmadığını belirten Yıldız, “Gerçek anlamda dirençli kentler, aynı zamanda toplumsal ihtiyaçları gözeten, hizmetlere eşit erişimi sağlayan ve hiçbir kesimi geride bırakmayan kentlerdir.” dedi.
Belediyelerin iklim eylemlerinde karar alma süreçlerine etkin katılımının, teknik ve kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesinin ve iklim finansmanına erişimlerinin önemine işaret eden Yıldız, özellikle küçük ve orta ölçekli belediyelerin proje geliştirme ve finansmana erişim konusunda güçlükler yaşayabildiğini ifade etti.
TBB tarafından COP31 öncesinde hazırlanan Yerel Yönetimler Pozisyon Belgesi’nin 12 Kasım’da sunulduğunu hatırlatan Yıldız, belgede adil geçiş süreçlerine yerel katılım, iklim finansmanına erişim ve çok düzeyli yönetişim mekanizmalarının etkin işletilmesi konularının öne çıkarıldığını belirtti.
Toplumsal cinsiyet eşitliği ile iklim politikaları arasındaki ilişkiye de değinen Yıldız, belediyelerin iklim eylem planları ile yerel eşitlik eylem planlarının birbirini tamamlayan politika araçları olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Cinsiyete göre ayrıştırılmış verilerin kullanılmasının, mahalle ölçeğinde ihtiyaç analizleri yapılmasının ve farklı toplumsal kesimlerin karar süreçlerine katılımının önemini vurguladı.
TBB’nin ana faydalanıcısı olduğu Kadın Dostu Kentler Programı’nın üçüncü fazının uygulandığını aktaran Yıldız, Avrupa Birliği finansmanıyla, UNFPA liderliğinde ve TBB ortaklığında yürütülen program kapsamında Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden 25 belediyenin kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesinin, kadınların yerel karar alma süreçlerine katılımının artırılmasının ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin belediye hizmetlerine yerleştirilmesinin hedeflendiğini kaydetti.
COP31 Eylem Gündemi’nde yer alan İklim Dirençli Kentler başlığının yerel yönetimlere önemli sorumluluklar yüklediğini belirten Yıldız, belediyelerin iklim politikalarının geliştirilmesinde yalnızca uygulayıcı değil, karar süreçlerinde söz sahibi paydaşlar olarak konumlandırılması gerektiğini ifade etti. Kamu kurumları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları, özel sektör ve uluslararası kuruluşlar arasındaki iş birliklerinin önemine değinen Yıldız, “Daha dirençli kentlerin ancak daha adil, katılımcı ve kapsayıcı kentler inşa ederek mümkün olacağına inanıyoruz.” dedi.
“İKLİM KRİZİ AYNI ZAMANDA BİR EŞİTLİK VE KALKINMA MESELESİ”
UNFPA Kent Diyaloğu Moderatörü Özlem Çalışkan, etkinliğin önemine değinerek Avrupa Birliği desteğiyle Birleşmiş Milletler ve ortakları tarafından yürütülen program kapsamında Antalya Büyükşehir Belediyesinin de yer aldığını belirtti ve belediyeye katkılarından dolayı teşekkür etti. Toplumsal cinsiyete duyarlı yerel eylemlerin geliştirilmesi ve kadın dostu kentlerin oluşturulmasında uluslararası iş birliklerinin önemine dikkat çeken Çalışkan, iklim dirençli kentlerin, kentte yaşayanlarla birlikte dirençli olması gerektiğini vurguladı.
Doğal afetlerin giderek yaygınlaştığını ve geçmişte istisna olarak değerlendirilen birçok olayın artık olağan bir gerçekliğe dönüştüğünü ifade eden Çalışkan, küresel karbon emisyonlarının yüzde 70’inin kentlerden kaynaklandığını belirtti. Kentlerin planlanma ve yönetilme biçiminin iklim geleceğini şekillendirdiğini kaydeden Çalışkan, şehirlerin iklim krizine karşı çözümün de merkezinde yer aldığını söyledi. İklim krizinin yalnızca çevresel değil, aynı zamanda sağlık, eşitlik ve kalkınma meselesi olduğuna işaret ederek krizin toplumun tüm kesimlerini eşit şekilde etkilemediğini dile getirdi.
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Temsilcisi Amra Levnjak, yeşil dönüşüm sürecinde kimsenin geride bırakılmaması gerektiğini vurgulayarak iklim risklerinin mevcut eşitsizlikleri derinleştirdiğine dikkat çekti. Özellikle kadınların ve kız çocuklarının iklim değişikliğinin etkilerine karşı daha kırılgan olduğunu belirten Levnjak, afetlerin kadınlar açısından güvenlik riskleri oluşturabildiğini ve kadınların karar alma süreçlerinin dışında bırakılabildiğini ifade etti.
Kadınların yalnızca iklim politikalarından etkilenen kesimler olarak değil, çözüm süreçlerinin aktif katılımcıları olarak görülmesi gerektiğini kaydeden Levnjak; toplu taşımanın kadınlar için güvenli ve erişilebilir olması, bakım sorumluluklarının iklim politikalarında dikkate alınması ve kadınların kentsel planlama süreçlerine katılımının sağlanmasının önemini vurguladı. Avrupa Birliği destekli Kadın Dostu Kentler girişiminin kadınlar için daha güvenli kentlerin oluşturulmasına ve kapsayıcı toplulukların geliştirilmesine katkı sunduğunu belirten Levnjak, iklim dirençliliği çalışmalarının daha adil ve duyarlı kentlerin inşasına katkı sağlaması gerektiğini dile getirdi.
YEREL YÖNETİMLERİN VE KIRILGAN GRUPLARIN KATILIMI VURGULANDI
Etkinliğin “Herkes İçin Kentler: İklim Direncini Cinsiyete Duyarlı Eyleme Dönüştürmek” başlıklı ikinci bölümünde Antalya Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Büşra Özdemir, UN-Habitat Cenevre İrtibat Ofisi ve Veri ve İnovasyon Bölümü temsilcisi Aline Machado Da Matta, Sosyal İklim Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Gaye Tuğrulöz ve İLBANK Uluslararası Operasyonlar Dairesi Başkanı Gamze Arslan konuşmacı olarak yer aldı.
Antalya Büyükşehir Belediye Başkan Vekili Büşra Özdemir, COP31 kapsamında Antalya’da bulunmaktan duyduğu memnuniyeti dile getirerek Avrupa Birliği, UNFPA ve TBB’ye etkinliğin düzenlenmesine katkılarından dolayı teşekkür etti. Antalya’nın aşırı sıcaklar, orman yangınları ve su stresi gibi iklim kaynaklı risklerle karşı karşıya olduğunu belirten Özdemir, iklim değişikliğinin toplumun tüm kesimlerini aynı şekilde etkilemediğine dikkat çekti.
Açık alanda çalışan işçiler, yaşlılara bakım sorumluluğu üstlenenler ve engelli bireylerin iklim risklerinden farklı düzeylerde etkilendiğini ifade eden Özdemir, kırsal mahallelerde yaşayan yaşlılarla kent merkezindeki vatandaşların karşılaştığı risklerin de farklılaştığını kaydetti. Yerel yönetimlerin iklim politikalarını oluştururken kimlerin, nerede ve neden daha fazla etkilendiğini dikkate alması gerektiğini vurgulayan Özdemir, iklim dirençliliğinin yalnızca altyapı sistemlerinin ayakta tutulmasından ibaret olmadığını, insanların günlük yaşamlarını güvenli ve onurlu biçimde sürdürebilmelerinin de bu yaklaşımın önemli bir parçası olduğunu söyledi. Kadınların iklim kararlarına anlamlı katılımının ve toplumsal cinsiyete duyarlı verilerin kullanılmasının önemine işaret eden Özdemir, Antalya Büyükşehir Belediyesinin de bu yaklaşımı planlama süreçlerine yansıtmak üzere çalışmalar yürüttüğünü ifade etti.
UN-Habitat Cenevre İrtibat Ofisi ve Veri ve İnovasyon Bölümü Başkanı Aline Machado Da Matta, Kadın Dostu Kentler Programı’nı tebrik ederek girişimin önemine dikkat çekti. Sürdürülebilir Kalkınma Amacı 11 kapsamında yayımlanan son rapora değinen Matta, dünya genelinde yaklaşık 3,6 milyar kişinin yetersiz konut koşullarında yaşadığını, 1,1 milyar kişinin ise kayıt dışı yerleşimlerde bulunduğunu belirtti. Kadınlar ve kız çocuklarının çevresel tehlikeler ile toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin kesiştiği risk alanlarından etkilendiğini ifade etti.
İklim dirençli kentler oluşturulurken bu dayanıklılığın kimler için sağlandığının sorgulanması gerektiğini vurgulayan Matta, aynı kentte yaşayan kadınların bile sosyoekonomik koşulları ve yaşam alanları nedeniyle iklim risklerinden farklı düzeylerde etkilenebildiğine dikkat çekti. İklim uyum politikalarının en kırılgan kesimleri geride bırakmaması gerektiğini belirten Matta, kentlerin iklim direncinin toplumsal eşitlik perspektifiyle ele alınmasının önemini vurguladı.
Sosyal İklim Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Gaye Tuğrulöz, COP31 kapsamında 14 Kasım’ın Gençlik Günü olmasına dikkat çekerek gençlerin kentlerde seslerini duyurabilmeleri ve ihtiyaçlarını karar alıcılara aktarabilmeleri açısından etkinliğin önem taşıdığını belirtti. Sosyal İklim Derneğinin 12 yıldır çocuklar ve gençlerle çalışmalar yürüttüğünü, Türkiye genelinde 14 şehirde 50’den fazla belediyeyle iş birliği yaptığını aktaran Tuğrulöz, kentlerde sesleri yeterince duyulmayan topluluklara ulaşmak için farklı katılım yöntemleri geliştirdiklerini ifade etti.
İklim krizinden çocukların, özellikle kız çocuklarının, genç kadınların, kadınların, yerinden edilmiş toplulukların ve engelli bireylerin daha fazla etkilendiğini kaydeden Tuğrulöz, iklim politikalarının bu grupların ihtiyaçlarını gözetmesi gerektiğini vurguladı. COP31 kapsamında iklim adaleti kampanyası yürüttüklerini belirten Tuğrulöz, iklim krizine en az katkıda bulunan toplulukların etkilerden en fazla zarar gören kesimler arasında yer aldığını, buna karşın karar alma süreçlerinde yeterince temsil edilmediklerini söyledi.
Katılımın yalnızca sosyal medya çağrıları ve toplantılarla sınırlı kalmaması gerektiğini ifade eden Tuğrulöz, mahallelere gidilerek doğrudan temas kurulmasının ve farklı ihtiyaçlara sahip gruplara ulaşılmasının önemini vurguladı. Bu kapsamda İzmir Büyükşehir Belediyesinin Bostan çalışmasını örnek gösteren Tuğrulöz, uygulamanın ekonomik imkânları kısıtlı gençlerin, özellikle genç kadınların katılımı açısından önem taşıdığını belirtti.
İKLİM DİRENÇLİ KENTLER İÇİN FİNANSMAN VE TEKNİK DESTEK
İLBANK Uluslararası Operasyonlar Dairesi Başkanı Gamze Arslan, iklim değişikliğinin etkilerinin toplumun tüm kesimlerini eşit şekilde etkilemediğini, dezavantajlı grupların afetlerden daha fazla etkilendiğini belirtti. İLBANK’ın belediyelere yalnızca finansman değil, projelerin başlangıcından tamamlanmasına kadar teknik destek de sağladığını ifade eden Arslan, iklime dirençli kentlerin oluşturulmasının kurumun öncelikleri arasında yer aldığını kaydetti.
Belediyelerden gelen proje taleplerinin değerlendirilmesinde ihtiyaç analizine önem verdiklerini vurgulayan Arslan, projelerin büyüklüğünden ziyade kimlere nasıl ulaştığının ve kentin dirençliliğine nasıl katkı sunduğunun dikkate alındığını söyledi. Projelerin hazırlık ve uygulama süreçlerinde belediyelerin teknik kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve çalışmalar yürüttüklerini belirten Arslan, farklı nüfus büyüklüklerine sahip belediyelere hizmet sunarken projelerin sürdürülebilirliğini ve uygulanabilir finansman modellerini de gözettiklerini ifade etti.
Arslan, İLBANK tarafından hazırlanan Sürdürülebilir Kentsel Dayanıklılık Finansman Mekanizması (SURF) girişimine de değinerek girişimin iklim dirençli kentlerin finansmanı açısından önemli bir çalışma olduğunu aktardı.