“GELECEĞİ İNŞA ETMEK İÇİN KADINLARI GÜÇLENDİRMEK”

COP31 kapsamında Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) iş birliğiyle Mavi Alan’da bulunan Dirençli Kentler, Binalar ve İklimlendirme Pavilyonu’nda “Geleceği İnşa Etmek İçin Kadınları Güçlendirmek” başlıklı panel yapıldı.

İnsani ve Sosyal Kalkınma teması kapsamında gerçekleştirilen oturumda, iklim eyleminde kadınların rolü, kadınların güçlendirilmesi ve sürdürülebilir kentlerin inşasında kadınların katkısı ele alındı. Panelde Türkiye Belediyeler Birliğini (TBB), Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Şengül Altan Arslan temsil etti.

Dönüşümde kadınların görünürlüğü ve karar alma süreçlerine katılımı

Panelin açılış konuşmasını Almanya Federal Çevre, İklim Eylemi, Doğa Koruma ve Nükleer Güvenlik Bakanlığı Uluslararası Sektörel İklim Eylemi Bölüm Başkanı Frank Wolke yaptı. Wolke, dönüşümün yalnızca enerji verimliliği ve karbon emisyonlarının azaltılmasıyla sınırlı olmadığını; kadınların görünürlüğünün, karar alma süreçlerine katılımının ve dönüşümün sunduğu fırsatlardan eşit biçimde yararlanmasının da önem taşıdığını vurguladı.

Kadınların iklim krizinin etkilerine en fazla maruz kalan gruplar arasında yer alırken iklim eyleminin de ön saflarında bulunduğunu belirten Wolke, iklim kaynaklı afetler nedeniyle yerinden edilenlerin yüzde 80’inin kadınlardan oluştuğunu, kadınların küresel inşaat iş gücündeki payının ise yalnızca yüzde 11 seviyesinde kaldığını ifade etti.

Wolke, yapı sektöründeki politikaların, planlama ve tasarım süreçlerinin toplumsal cinsiyet eşitliğini gözetmesi gerektiğini belirterek karbonsuzlaşma sürecinin hiç kimseyi geride bırakmayacak şekilde yürütülmesinin önemine dikkati çekti.

Şengül Altan Arslan: “Dönüşümün kendisi eşitlikçi hale getirilmeli”

TBB Genel Sekreter Yardımcısı Dr. Şengül Altan Arslan, kadınların güçlendirilmesinin yalnızca iklim eylemine sağlayacağı katkı üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı. Kadınların eşit haklara, fırsatlara ve kendi yaşamları üzerinde karar verme gücüne sahip olmasının başlı başına bir amaç olduğuna dikkati çeken Arslan, kadınların güçlendirilmesinin bir araç olmanın ötesinde temel bir hedef olarak ele alınması gerektiğini ifade etti.

Psikoloji ve sosyal psikoloji alanındaki akademik çalışmalarına da değinen Arslan, yapıların tasarımının, mahallelerin düzenlenmesinin ve hizmetlere erişimin insanların zamanını, hareketliliğini ve yaşam seçeneklerini doğrudan etkilediğini belirtti. Özellikle çocukların ve bakıma ihtiyaç duyan aile bireylerinin sorumluluğunu büyük ölçüde kadınların üstlendiğini hatırlatan Arslan, ulaşım, hizmet ve altyapı olanaklarının kadınların çalışma hayatına katılımını ve kendilerine ayırabildikleri zamanı belirlediğini kaydetti.

İklim değişikliğinin yol açtığı aşırı sıcaklar, artan enerji maliyetleri ve sağlıksız barınma koşullarının toplumsal eşitsizlikleri derinleştirebildiğine işaret eden Arslan, kentsel dönüşüm ve iklim politikalarında kadınların ihtiyaçlarının ve karar alma süreçlerine katılımının gözetilmesi gerektiğini vurguladı. Arslan sözlerini şöyle sürdürdü:

“Kadınları dönüşüme dahil etmekle dönüşümün kendisini eşitlikçi hale getirmek aynı şey değil. Burada Türkiye Belediyeler Birliği olarak üstlenebileceğimiz önemli roller var. Farklı belediyelerde ortaya çıkan deneyimleri bir araya getirerek birlikte öğrenmek ve işe yarayan yöntemlerin diğer belediyelerde de uygulanmasını kolaylaştırmak, birlikte gerçekleştirebileceğimiz çalışmalardan biri. Bu yaklaşım, eşitliğin yalnızca birkaç başarılı projeyle sınırlı kalmayıp belediyelerin her gün aldığı kararların bir parçası haline gelmesini sağlayabilir. Bu noktada kararların içeriği kadar karar alma süreçleri de elbette önemli. Kadınların karar alma masalarında daha fazla yer almasını istiyoruz."

Arslan ayrıca, toplumsal hedeflere ulaşılabilmesi için teknik ve mali kararların da bu hedeflerle uyumlu olması gerektiğine dikkati çekti. İhtiyaçların belirlenmesinde verilerin öneminin altını çizen Arslan, bina sektörünün dönüşümünde enerji verimliliğinin yanı sıra kullanıcıların ihtiyaçlarının, maliyetlerin kimler tarafından karşılanacağının ve yatırımlardan kimlerin yararlanacağının da gözetilmesi gerektiğini ifade etti.

Bir binanın yalnızca kimin ihtiyaçlarına yanıt verdiğinin değil, nasıl inşa edildiğinin ve yapım sürecinde kimlere fırsat sunduğunun da eşitlik açısından önem taşıdığını dile getiren Arslan, kadınların karar alma süreçlerinde etkin biçimde yer alması gerektiğini vurguladı. Arslan, eşitliğin kurumsallaşması için önceliklerin, kaynak kullanımının ve yatırımların başarı ölçütlerinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti.

Yapı sektöründe kadın odaklı uygulamalar

GIZ Kıdemli İklim Uzmanı Marie Rossetti, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal kapsayıcılığın yapı sektöründeki dönüşümün çevresel ve sosyal etkilerini birlikte güçlendirdiğini belirtti. Aşırı sıcaklarla mücadele, uygun fiyatlı konut üretimi ve sektördeki iş gücü açığının giderilmesi gibi alanlarda kadınları merkeze alan uygulamaların önemine dikkat çekti.

“Building Better for All” başlıklı yayında yer verilen Meksika örneğini paylaşan Rossetti, Almanya Uluslararası İklim Girişimi tarafından desteklenen enerji verimli konut yenileme projesi sayesinde yaklaşık 30 hanede yılda 32 ton karbondioksit eşdeğeri emisyonun önlendiğini ve yüzde 17 enerji tasarrufu sağlandığını aktardı. Rossetti, kadın odaklı teknik destek ve finansman modellerinin bu tür uygulamaların hayata geçirilmesinde belirleyici rol oynadığını ifade etti.

Walquiria Biscaia: “Kadınlar dönüşümün liderleri ve karar vericileri olmalı”

Paraná Eyaleti Sürdürülebilir Kalkınma Sekreterliği İklim Eylemi ve Uluslararası İlişkiler Koordinatörü Walquiria Biscaia, toplumsal cinsiyet eşitliği ve sosyal kapsayıcılığın etkili iklim eylemi için temel unsurlar olduğunu anlattı. İklim değişikliğinin herkesi aynı şekilde etkilemediğine dikkati çeken Biscaia, kadınların ve kırılgan grupların barınma, enerji, kamu altyapısı ve temel hizmetlere erişimde çeşitli eşitsizliklerle karşılaştığını ifade etti.

Sürdürülebilir ve dirençli kentler oluşturmak için toplumsal cinsiyet eşitliğinin iklim planlamasına en başından itibaren dahil edilmesi gerektiğini vurgulayan Biscaia, çok düzeyli yönetişimin güçlendirilmesi, iklim finansmanına erişimin artırılması ve paydaşlar arasındaki koordinasyonun geliştirilmesinin önemine vurgu yaptı.

Paraná Eyaleti’nin iklim eylem planı ve iklim değişikliğine uyum çalışmaları hakkında da bilgi veren Biscaia, kadınların yalnızca iklim değişikliğinden etkilenen kırılgan gruplar olarak değil, aynı zamanda liderler, karar vericiler ve dönüşümün öncüleri olarak görülmesi gerektiğini belirtti. Biscaia, dirençli kentlerin ancak kadınların geleceğin şekillendirilmesine aktif katılımıyla inşa edilebileceğini kaydetti.

Yiselle Santos Rivera: “Yapı tasarımında kadınların ihtiyaçları gözetilmeli”

Amerikan Mimarlar Enstitüsü 2027 Dönem Başkanı Yiselle Santos Rivera, sağlık ve yükseköğretim yapılarının tasarımında yalnızca hizmet alanların değil, bu yapılarda çalışan ve bakım hizmeti sunan kişilerin ihtiyaçlarının da dikkate alınması gerektiğini dile getirdi.

Özellikle hastanelerde hemşirelerin ve doktorların, eğitim kurumlarında ise öğretim elemanlarının ihtiyaçlarının tasarım süreçlerine dahil edilmesinin önemine değinen Rivera, emzirme odaları ve çalışanların iyilik halini destekleyen özel alanların projelerde çoğu zaman yeterince yer bulamadığını ifade etti.

Kadınların mimari tasarım, proje geliştirme ve karar alma ekiplerinde daha fazla temsil edilmesi gerektiğini vurgulayan Rivera, konunun yalnızca toplumsal cinsiyet eşitliği olmadığını; temsil, söz sahibi olma ve farklı ihtiyaçların görünür kılınmasıyla da ilgili olduğunu kaydetti. Rivera, yapıların kimler için tasarlandığı ve kimlere hizmet verdiği sorularının tasarım süreçlerinin merkezinde yer alması gerektiğini belirtti.

Victoria Burrows: “Toplumsal cinsiyet eşitliği yatırım ve tasarım kararlarının temeli olmalı”

KOMPAS VC Stratejik Ortaklıklar Başkanı Victoria Burrows, toplumsal cinsiyet eşitliğinin yapı sektöründe yalnızca tercih edilen bir unsur değil, tüm planlama ve yatırım kararlarının temel bileşenlerinden biri olması gerektiğini söyledi.

Mimar olarak eğitim aldığını ve kariyeri boyunca yapı sektöründe edindiği deneyimleri paylaşan Burrows, binaların çoğunlukla belirli bir kullanıcı profili, özellikle de erkekler dikkate alınarak tasarlandığına dikkati çekti. Burrows, binalardaki sıcaklık düzenlemelerinin erkeklerin metabolik özellikleri esas alınarak belirlenmesi nedeniyle kadınların çalışma ve yaşam alanlarında konfor sorunları yaşayabildiğini ifade etti. Burrows, tasarım süreçlerinde temizlik ve güvenlik personeli gibi farklı çalışma saatlerine ve ihtiyaçlara sahip grupların da göz önünde bulundurulması gerektiğini söyledi.

Şantiyelerde kadın çalışanlar için yeterli tuvalet ve uygun ekipman bulunmamasının sektördeki eşitsizliğin somut örnekleri olduğunu aktaran Burrows, kadınların tasarım ve karar alma süreçlerine katılımının yanı sıra ihtiyaçlarının da en başından itibaren gözetilmesi gerektiğini vurguladı. Burrows, bu ihtiyaçların sonradan karşılanmaya çalışılmasının yüksek maliyetlere yol açabildiğini, hatta insanların söz konusu yapıları kullanmaktan kaçınmasına neden olabildiğini belirtti.

Burrows, kadın girişimcilerin yatırım süreçlerinde karşılaştığı eşitsizliğe de dikkat çekerek projelerin yaklaşık yüzde 5’inin kadın girişimciler tarafından yürütülmesine karşın finansmanın yalnızca yüzde 1’inin kadınlara aktarıldığını ifade etti. Kadınların doğru kişilerle bir araya gelmesinin ve yatırım süreçlerine hakim olmasının önemini vurgulayan Burrows, kadınların güçlendirilmesinin okullardan ve mimarlık fakültelerinden başlayarak erken dönemde desteklenmesi gerektiğini kaydetti.

Adil ve dirençli yapılı çevre için kapsayıcı politikalar

Avrupa Yatırım Bankası Baş Ekonomisti Hubert Strauss, adil geçiş ve adil dirençlilik konularındaki çalışmalarına değinerek karbonsuzlaşmış ve iklim dirençli bir yapı çevresi oluşturulurken kimsenin geride bırakılmaması gerektiğini vurguladı.

Kadınların niteliksiz ve yetersiz yapı çevresinden erkeklere kıyasla daha fazla etkilendiğine dikkati çeken Strauss, yetersiz aydınlatma, güvenli olmayan toplu taşıma, uygun olmayan sanitasyon koşulları ve kamusal alanların eşit kullanılamaması gibi sorunların kadınların günlük yaşamını doğrudan etkilediğini ifade etti.

Strauss, dünya genelinde iki milyardan fazla insanın temiz olmayan pişirme yakıtlarının yol açtığı sağlık sorunlarından etkilendiğini belirterek yapı çevresinin dönüştürülmesinde toplumsal cinsiyet eşitliği ve kapsayıcılığın temel bir unsur olarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret etti.

Yapı sektöründe kadınların temsili ve yeşil dönüşüm hedefleri

Paneldeki konuşmalarda, yapı sektöründeki yeşil dönüşümün toplumsal cinsiyet eşitliği perspektifiyle ele alınmasının önemi vurgulandı. Kadınların nüfusun yüzde 51’ini oluşturmasına rağmen sektörün dönüşüm süreçlerinde yeterince temsil edilmediğine dikkat çekilerek kadınların mesleki becerilerinin geliştirilmesi, binaların kullanımında ihtiyaçlarının gözetilmesi ve mahalle ölçeğindeki karbonsuzlaşma çalışmalarına katılımlarının artırılması gerektiği ifade edildi.

Konuşmalarda ayrıca, küresel CO₂emisyonlarının ve enerji talebinin yüzde 37’sinden sorumlu olan yapı sektöründe dönüşümü hızlandırmak amacıyla 2024 yılında Şayo Deklarasyonu’na (Declaration de Chaillot) ve 70 ülkenin desteğini alan girişime değinildi. Antalya Binalarda Enerji Verimliliği Mutabakatı’nın da bu alandaki çalışmaları ileriye taşımasının hedeflendiği belirtildi.