COP31’DE ADİL GEÇİŞİN YEREL BOYUTU TARTIŞILDI

Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında Yeşil Alan’da düzenlediği paneller ile yerel yönetimlerin iklim gündemini ele almayı sürdürüyor.

TBB, COP31 kapsamında “Adil Geçiş ve Kapsayıcı İklim Eylemi’ başlıklı panel düzenledi. Panelde, iklim eyleminde adil paylaşım, istihdamın dönüşümü, enerji yoksulluğu ve adil geçiş finansmanı gibi konular değerlendirildi. Ayrıca yerel yönetimlerin iklim yönetişimindeki rolü ve kömür havzalarında adil geçiş de panelde ele alınan başlıklar arasında yer aldı. 

Mekanda Adalet Derneğinden Hülya Çeşmeci Cengiz’in moderatörlüğünde gerçekleştirilen panele, Çankaya Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Müdürü Dr. Filiz Aydın, Soma Belediye Başkanı Av. Sercan Okur, Ankara Bilim Üniversitesinden Doç. Dr. Mustafa Kemal Topçu ve ICLEI Avrupa Ofisi Savunuculuk Kıdemli Uzmanı Gökşen Şahin katıldı.

Adil geçişte yerel yönetimlerin rolü

Mekanda Adalet Derneğinden Hülya Çeşmeci Cengiz, adil geçişin yaşanacak dönüşümün toplumsal ve ekonomik etkilerine karşı koruma sağlamanın yanı sıra toplumun tüm kesimleri için fırsatlar yaratma imkanı sunduğunu belirtti. İşçi mücadelelerinden doğan kavramın zamanla enerji yoksulluğu, eşitsizliklerin giderilmesi, katılım, demokratik yönetişim ve adil geçiş finansmanı gibi başlıkları kapsayacak şekilde genişlediğini aktardı.

Adil geçişin çok ölçekli bir mesele olduğuna dikkati çeken Çeşmeci Cengiz, uluslararası ve ulusal düzeyde alınan kararların etkilerinin illerde, ilçelerde ve beldelerde görüldüğünü ifade etti. Çeşmeci Cengiz, yerel yönetimlerin sorunları belirleme, çözüm geliştirme ve katılımcı süreçler oluşturma rolüne değinerek TBB'nin COP31 için hazırladığı Yerel Yönetimler Pozisyon Belgesinde de belediyelerin adil geçiş sürecindeki ihtiyaçları ve kullanabilecekleri araçlar üzerinde durulduğunu belirtti. 

Kırılgan grupların ihtiyaçları gözetiliyor

Çankaya Belediyesi İklim Değişikliği ve Sıfır Atık Müdürü Dr. Filiz Aydın, mevzuatta zorunlu olmamasına rağmen ilçe belediyesi olarak Sürdürülebilir Enerji ve İklim Değişikliği Eylem Planı hazırladıklarını ve hayata geçirdiklerini söyledi. Bu kapsamda 2025 yılında kırılgan gruplara yönelik bir haritalandırma çalışması yaptıklarını belirten Aydın, ihtiyaç sahibi grupların özellikle Çankaya'nın kuzey ve doğusundaki çeper mahallelerde yoğunlaştığını dile getirdi.

Enerji yoksulluğunun yaşlılar, çocuklar ve öğrenciler üzerinde sağlık ve sosyal açıdan çeşitli etkiler yarattığını ifade eden Aydın, belediyenin tekstil atıklarının yeniden kullanımı, elektronik atıkların toplanması ve ihtiyaç sahiplerine giysi desteği gibi çalışmalarına değindi. Kent lokantaları, okulda yemek ve Gençlik Sofrası uygulamalarının da bu kapsamda yürütüldüğünü belirten Aydın, belediyenin farklı hizmet ve projelerinde kırılgan grupların ihtiyaçlarına öncelik verdiklerini söyledi. 

Soma’da adil geçiş planlaması

Soma Belediye Başkanı Av. Sercan Okur, ilçenin ekonomik ve toplumsal yapısının büyük ölçüde madenciliğe dayandığını belirterek maden işçileri ve aileleriyle birlikte Soma nüfusunun neredeyse yarısının geçimini doğrudan madencilikten sağladığını belirtti. Kömür üretimindeki azalmanın ilçe ekonomisini etkilediğini ifade eden Okur, maden işletmeleri ve termik santrallerin bir gecede kapatılması durumunda Soma nüfusunun önemli bir bölümünün işsiz kalabileceğine dikkati çekti. Okur, madenciliğin Soma'nın kültürünü, hafızasını ve günlük yaşamını da şekillendirdiğini vurguladı.

Belediyelerin adil geçişin en önemli yerel aktörleri olduğunu belirten Okur, Soma'ya yönelik bir adil geçiş planı olup olmadığını ve varsa nasıl uygulanacağını bilmediklerini söyledi. Soma'nın rüzgar enerjisi potansiyeline ve coğrafi konumuna işaret ederek yenilenebilir enerji sektörünün yedek parça, malzeme ve makine üretimine yönelik bir üretim bölgesi haline gelebileceğini ifade eden Okur ayrıca, kömür üreten kentlerin bir araya geleceği bir birlik kurulması ve bu kentlere özel teşvikler sağlanması çağrısında bulundu. 

Adil geçişte katılımcı yönetişim ve hesap verebilirlik

Ankara Bilim Üniversitesinden Doç. Dr. Mustafa Kemal Topçu, adil geçiş sürecinde kırılgan grupların ihtiyaçlarının belirlenmesi ve politika kararlarının sahadaki etkilerinin izlenmesinin önemine dikkati çekti. Çankaya Belediyesinin mahallelerde yürüttüğü veri toplama çalışmasının politika üretimine katkısına değinen Topçu, sosyal doku analizlerinin yerel ihtiyaçların belirlenmesi açısından önemli olduğunu söyledi. Topçu, yeşil ve dijital dönüşümün toplumsal dönüşümle birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.

Paydaş katılımının yalnızca görüş almaktan ibaret olmadığını, kararların uygulanması ve izlenmesi aşamalarında da sürdürülmesi gerektiğini dile getiren Topçu, geri bildirim mekanizmalarının, sosyal diyaloğun ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesini önerdi. Topçu, belediyelerin faaliyet sayılarını takip etmenin yanı sıra çalışmaların toplum üzerindeki etkilerini de ölçmesi gerektiğini ifade ederek adil geçişin değerlendirilmesi için belediyelere yönelik bir ölçüt ve skala geliştirilmesini, izleme mekanizmalarının güçlendirilmesini gündeme getirdi.

Avrupa’da adil geçiş deneyimleri

ICLEI Avrupa Ofisi Savunuculuk Kıdemli Uzmanı Gökşen Şahin, adil geçişin yerel ölçekteki etkilerine dikkat çekerek temiz hava hakkının özellikle hava kirliliği ve sıcak hava dalgalarından etkilenen kişiler için doğrudan bir sağlık meselesi olduğunu belirtti. ICLEI'nin dünya genelinde yaklaşık 2 bin 700 yerel ve ulus altı yönetimle çalıştığını aktaran Şahin, Avrupa'daki kentlerde de mahalleler arasındaki farklılıkların dikkate alınması ve ihtiyaçlara göre politikalar geliştirilmesi gerektiğini ifade etti.

Adil geçişin artık küresel iklim gündeminin önemli başlıklarından biri haline geldiğini anlatan Şahin, Avrupa'da kömürden çıkış sürecinde finansman ve teknik desteğin öne çıktığını söyledi. Polonya'daki Silezya bölgesini örnek gösteren Şahin, sürecin yerelden başlayan katılımcı planlamayla yürütüldüğünü; kamu kurumları, akademisyenler, yerel yöneticiler ve sendikaların bir araya geldiği mekanizmalar kurulduğunu aktardı. Bölgenin ekonomik potansiyelinin değerlendirilmesi, gençlerin sürece katılımı, düzenli veri paylaşımı ve uzun vadeli finansmanın sağlanmasının önemine değinen Şahin, adil geçiş planlamasına erken başlanması ve en çok etkilenecek grupların sürece dahil edilmesi gerektiğini vurguladı.