COP31’DE YEREL İKLİM EYLEMİNİN KURUMSAL BOYUTU

Türkiye Belediyeler Birliği (TBB), Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında “Stratejik Yönetişim ve Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları (YİDEP)” paneli düzenledi. Panelde, YİDEP’lerin belediyelerin stratejik planlama, bütçe ve performans süreçleriyle bütünleştirilmesi değerlendirildi.


TBB, Antalya’da düzenlenen COP31’in sekizinci gününde Yeşil Bölge'de “Stratejik Yönetişim ve Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları (YİDEP)” paneli gerçekleştirdi. Panelde, yerel iklim eylemlerinin belediyelerin kurumsal yönetim süreçlerine nasıl entegre edilebileceği ele alındı. 

YİDEP’lerin yalnızca mevzuat gereği hazırlanan belgeler olarak kalmaması, belediyelerin bütçe ve performans süreçleriyle bütünleşerek uygulamaya yön vermesi gerektiğine dikkat çekilen panelin moderatörlüğünü TBB Strateji Geliştirme Müdürü Doç. Dr. Kaan Gaytancıoğlu üstlendi. Panelde; Süleyman Demirel Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hüseyin Gül, TBB Mali Hizmetler Müdürü Hülya Metli, Konak Belediye Meclis Üyesi Dr. Nazlı Kayı, Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki ve Yereliz Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Elif Avcı konuşmacı olarak yer aldı.

Katılımcı yönetim ve kurumsal hazırlık


Panelin açılışında konuşan TBB Strateji Geliştirme Müdürü Doç. Dr. Kaan Gaytancıoğlu, belediyelerin YİDEP hazırlama konusunda yasal yükümlülükleri bulunduğunu ancak yalnızca mevzuat gerekliliklerini karşılamanın yeterli olmadığını belirtti. 

Planların stratejik plan, performans programı ve iç kontrol süreçleriyle bütünleştirilmesi gerektiğini vurgulayan Gaytancıoğlu; üniversitelerin, sivil toplum kuruluşlarının, gençlerin, mahalle sakinlerinin, kadınların ve belediye meclis üyelerinin sürece katılımının uygulanabilirlik açısından önem taşıdığını ifade etti. Gaytancıoğlu, farklı paydaşların katılımı sağlanmadığında planların uygulamaya geçirilemeyerek rafta kalabileceğine dikkati çekti.

İklim eyleminde kurumsal kapasite

Süleyman Demirel Üniversitesi’nden Prof. Dr. Hüseyin Gül, belediyelerin imar, stratejik plan ve afet risk azaltma planları gibi çalışmalarla planlama alanında önemli bir birikime sahip olduğunu belirtti. YİDEP’lerin de stratejik plan, bütçe ve harcama süreçleriyle ilişkilendirilerek belediyeler tarafından benimsenmesi gerektiğini dile getiren Gül, planların 2027 yılı sonuna kadar tamamlanmasının öngörüldüğünü hatırlattı.

İklimle mücadelede emisyonların azaltılması, uyum politikalarının geliştirilmesi ve kentlerin dirençliliğinin artırılmasının birlikte ele alınması gerektiğini ifade eden Gül, uygulama sürecinde kurumlar arası koordinasyon, uzman personel, yeterli kaynak ve merkezi yönetimle eş güdümün önemine değindi. Gül, vatandaşların ve sivil toplumun katılımının sağlanması, toplumsal kırılganlıkların da planlamada gözetilmesi gerektiğini kaydetti.

Mali yönetim ve döngüsel ekonomi


TBB Mali Hizmetler Müdürü Hülya Metli panelde, yerel iklim eylemlerinin hayata geçirilmesinde stratejik yönetim araçları ile kamu mali yönetimi süreçlerinin birlikte ele alınması gerektiğini belirtti. Metli, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında kalkınma planı, Cumhurbaşkanlığı programı, orta vadeli program ve mali planın; bütçe, faaliyet raporu ve Sayıştay denetimiyle birbirini tamamlayan süreçler olduğunu aktardı.

Sıfır atık yaklaşımının azaltma, yeniden kullanma, tamir ve geri dönüşüm aşamalarıyla döngüsel ekonominin temelini oluşturduğunu ifade eden Metli, bu dönüşüm için belediyelerin nitelikli personel, kurumlar arası koordinasyon, teknik altyapı ve halkın katılımını sağlaması gerektiğini vurguladı. 

Kurumsal eş güdüm ve uygulama

Konak Belediye Meclis Üyesi Dr. Nazlı Kayı, yerel iklim eylem planlarının uygulanmasında teori ile uygulama arasındaki kopukluğun önemli bir sorun olduğunu belirtti. Teknik birimlerce hazırlanan planların diğer müdürlüklerle yeterince bütünleştirilemediğini ve stratejik plan ile bütçeyle bağlantı kurmakta güçlük yaşandığını aktaran Kayı, kurum genelinde iklim okuryazarlığının geliştirilmesi, farklı disiplinlerin sürece katılması ve üst yönetimin planları sahiplenmesi gerektiğini vurguladı.

Konak Belediyesinin iklim eğitim merkezi, yerel iklim eylem planı, Gençlik Meclisi ve çocuklara yönelik çalışmalarından örnekler paylaşan Kayı, başarının yalnızca birim ve komisyonların kurulmasıyla değil, bunların işlevselliği ve somut sonuçlarıyla değerlendirilmesi gerektiğini kaydetti. Kayı, yerel ve ulusal politikalar ile kamu kurumları, sivil toplum ve özel sektör arasında eş güdüm sağlanmadığında planların uygulamada karşılık bulamayacağını da sözlerine ekledi. 

Kurumsal dönüşüm ve doğayla uyum

Bornova Belediye Başkanı Ömer Eşki, iklim politikalarının uygulanmasında üst yönetimin yaklaşımı ve kurumsal sahiplenmenin önemine değindi. Göreve geldiklerinde yeşil, dijital ve kentsel dönüşümü temel hedefler olarak belirlediklerini aktaran Eşki, karbon emisyonlarının azaltılması, su tüketiminin kontrolü ve atık yönetiminin belediyenin tüm birimlerini ve iştiraklerini kapsaması gerektiğini belirtti.

Bornova Belediyesinin geri dönüşüm ve ileri dönüşüm çalışmalarından örnekler veren Eşki, su geçirgen taş uygulamaları ile bölgenin iklimine uygun bitki örtüsü tercihinin su tüketimini ve bakım maliyetlerini azaltabileceğini kaydetti. Doğal koşullara uygun olmayan tercihlerin kaynak ve enerji kaybına yol açabileceğini vurgulayan Eşki, iklim hedefleri doğrultusunda kurumsal alışkanlıkların değiştirilmesi ve dönüşümün tüm birimlerde hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Birimler arası koordinasyon ve sahiplenme

Yereliz Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Elif Avcı, belediyelerde iklim eylem planlarının uygulanmasında müdürlükler arasındaki koordinasyon eksikliğinin önemli bir engel olduğunu dile getirdi. Avcı, planların stratejik plan ve bütçeyle bütünleştirilmesi, müdürlüklerin görevlerine dahil edilmesi ve üst yönetim tarafından sahiplenilmesi gerektiğini vurguladı.

Personelin iklim eylemlerini kendi görev alanlarıyla ilişkilendirebilmesi için uygulama kapasitesinin geliştirilmesine dikkati çeken Avcı, üniversiteler, meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliğinin önemini ifade etti. Avcı, belediye meclisleri, kent konseyleri ve halkın katılımıyla izleme ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini kaydetti.