Page 16 - Afet Yönetimi

MAKALE

ri olmak üzere son yıllarda birçok Asya’da yedi ülkede etkili olan tsu- kesimlerini içerecek biçimde plan-
ülkede can ve mal kaybına sebep nami, 11 binden fazla insanın ha- lanması, desteklenmesi, organize
olmaktadır. 2018 yılında 100 yılda yatını kaybetmesine neden olmuş- edilmesi, gerekli mevzuat düzen-
bir gerçekleştiği yetkililerce ifade tur. Yine 11 Mart 2011’de Japonya lemelerinin yapılması ve kurumsal
edilen ve İtalya’nın Sicilya Ada- açıklarında meydana gelen 9,0 yapıların oluşturulması veya revize
sı’ndan başlayıp Mora yarım adası büyüklüğündeki depremde yapısal edilmesi, etkili ve verimli uygula-
üzerinden İzmir kıyılarına kadar hasardan 2 kişi ölürken, tsunami malar için gereklidir. Özetle afet ris-
ulaşan fırtına, bundan sonra bu tür nedeniyle 15.866 kişi yaşamını yi- kinin en aza indirilmesi, zararlarının
doğa olaylarına hazırlıklı olmamız tirmiştir. Her iki bölgede de dep- azaltılması, oluşturacağı olumsuz
gerektirdiğini göstermektedir. Ay- remden hemen sonra denizde cılız sonuçların önlenmesi veya azal-
rıca ülkemizde Akdeniz ve Ege’de bir dalga oluşmuş ve sular kıyıdan tılması, olası hasarın tahmin edil-
deniz suyu sıcaklığına bağlı olarak uzaklaşmıştır. Daha sonra gelen mesi ve ihtiyaç durumunun tespiti,
oluşan hortumlarda mal kaybı artışı ikinci dalga denizde ve karada önü- acil durum müdahale planın oluş-
ve yaralanmalı olayların meydana ne ne geldiyse sürüklemek suretiyle turulması, buna yönelik eğitim ve
geldiği görülmektedir. yerleşim birimlerini basmıştır. Tsu- tatbikatların gerçekleştirilmesi gibi
nami dalgasından kaçamayanlar faaliyetlerin tümü afet yönetiminin
Tsunami yerleşim birimlerinde hayatlarını kapsamında yer alır. Ayrıca erken
Okyanus ya da deniz tabanında, kaybetmişlerdir (Koshimura ve diğ uyarı sistemlerinin kurulması, varsa Şekil 3: Modern ve Bütünleşik Afet Yönetim Sistemi ve Evreleri
daha çok dalma batma zonların- 2014). mevcutların iyileştirilmesi, öngörü, (Ergünay 1996; Kadıoğlu 2008 ve Türkoğlu 2014’ten yararlanılarak çizilmiştir)
da meydana gelen deprem sonu- Tsunami genellikle okyanuslarda ve afet sonrası için etkili ve hızlı ihtiyaç
cu taban çökmesi ile oluşan uzun açık denizlerde meydana gelir. Tür- analizinin yapılması, yeniden inşa
periyotlu deniz dalgasına tsunami kiye’de yapılan çalışmalarda Akde- ve iyileştirme, iyileştirme faaliyetle-
denir. Ayrıca tsunami olayı deniz niz’de Afrika levhasının Anadolu ri de afet yönetimi kapsamına dâhil
tabanında yer değiştirme ve heye- levhası altına dalması neticesinde edilmelidir (Ergünay 2005).
lan ile de oluşabilir. Japonya’da 15 oluşan Dalma-Batma zonu boyun- Afet yönetiminin amacı, afetin yol
Haziran 1896’da meydana gelen ca meydana gelen deniz tabanı açacağı can ve mal kaybı riskini
deprem sonucu 21.000 kişinin ölü- çökmesi ile geçmişte tsunamiler en aza indirmek ve afete en fazla
müne neden olan Büyük Meiji Tsu- meydana gelmiştir (Yolsal ve diğer maruz kalanları kurtarmaktır. Ay-
namisi’nden sonra dünya dillerinde 2007; 2008). 2017 yılında meydana rıca, doğal çevreyi, kültür ve tabiat
doğrudan yerini almış bir kavram- gelen 6,6 büyüklüğündeki Bodrum varlıklarını koruma altına almak,
dır. Daha çok liman bölgelerinde depreminde kısmen tsunami oluş- sosyal hayatın bir an evvel normale
zarara yol açtığı için Japonca’da muştur. 1963 Marmara depremin- dönmesini sağlamak ve öncesinden
“liman dalgası” anlamına gelmekte- de de deniz tabanındaki kütle hare- daha ileri götürmek, toplumun ih-
dir. Tsunami diğer deniz dalgaların- ketinden kaynaklı dalga yüksekliği tiyaç duyduğu kamu ve özel sektör
dan farklıdır. Deniz tabanının çök- küçük de olsa tsunami oluşturduğu menşeli hizmetlerin devam etme-
mesi ile boşalan alana çekilen su, kayıtlarda görülmektedir. si ve sürdürülebilirliğini sağlamak
fiziksel özelliğinden dolayı tepkime şeklinde ifade edilebilir. Dolayısıy-
ile sahile doğru ilerlemeye başlar. Bütünleşik Afet Yönetim la afet yönetimi sadece afet anı ve
Bu süreçte hızı ve dalga yüksekliği Sistemi ve Evreleri sonrasında yapılacak faaliyetlerle
artar. Bundan dolayı da önüne ne Bütünleşik afet yönetimi, afet zarar- sınırlı değildir. Afet öncesi planla-
gelirse süpürme biçiminde sürükler. larının önlenmesi ya da azaltılması manın, en az anı ve sonrasındaki
Denizin derinliklerinde hissedilme- müdahale kadar önemli olduğu,
yen tsunami, sığ kesimlere gelindik- için, risk analizi ve zarar azaltma, hatta afet zararlarının azaltılma-
hazırlık, ilk yardım ve müdahale
çe şiddetli akıntılara dönüşür. Bu ile yeniden inşa evrelerini içerecek sında çok daha büyük etki ettiği
akıntının dik yamaçlarda 30 m’ye bir gerçektir (Geray 1997; Ergünay
kadar tırmandığı ifade edilmektedir şekilde afet olayının yönetilmesine 1998; Ertükrmen 2006; Kadıoğlu
denir. Afet sonucunu oluşabilecek
(Ertürkmen 2006).
can ve mal kayıplarının önlenme- 2008; Kadıoğlu 2017).
26 Aralık 2004’de Büyük Okyanus- si veya en aza indirilmesi için tüm
taki dalma batma zonunda meyda- afet yönetimi evrelerinin bütünle- Afet Planının Evreleri
na gelen 8,9 büyüklüğündeki dep- şik olarak yürütülmesi gerekir. Afet Afet planı evrelerini “afet öncesi,
rem sonucu oluşan ve Güneydoğu yönetim planının toplumun bütün afet sırası ve afet sonrası” olarak

İller&Belediyeler 14