Page 15 - Afet Yönetimi

MAKALE

bölgenin iklim şartlarına, jeoteknik 2006). Diğer taraftan dağcılık faali- hatlarına zarar vermekte, başta ha-
ve topografik özelliklerine bağlı ola- yetleri kapsamında çığ olayına bağlı vayolu olmak üzere ulaşımı sekteye
rak gelişmektedir. Ancak sel veya olarak can ve mal kayıpları yaşan- uğratmaktadır.
su baskınının afete dönüşmesi, maktadır.
doğrudan yapılaşma faaliyetlerinin Özellikle okyanus ve denize kıyı-
doğaya müdahalesi neticesinde ol- Ülkemizin kuzey-kuzeydoğu ve sı olan ülkelerde basınç ve sıcaklık
maktadır. Özelikle dere yatakları Doğu Anadolu Bölgelerinin dağ- farklarına bağlı olarak cephesel fır-
ve akarsu havzalarında plansız ve lık alanlara sahip olması nedeniyle tınalar görülmektedir. Deniz suyu
kontrolsüz yapılaşma dünyanın her eğimin yüksek olmasından dolayı sıcaklığının yüksek olduğu bölgeler-
tarafında sel felaketinin ana nede- zaman zaman çığ oluşmaktadır. de atmosferik olaylar ile meydana
nidir. Son yıllarda ülkemizde de kayak gelen tropikal fırtına, kasırga, tor-
merkezlerinde ve dağcılığın yoğun nado, hortum ve tayfunlar deniz-
Ülkemiz özellikle yağışın yoğun ol- yapıldığı bölgelerde çığ afetine bağ- den karaya doğru ilerledikçe ciddi
duğu bölgelerinde zaman zaman lı kayıplar yaşanmaktadır. Hatta bu boyutlarda can ve mal kabına yol
heyelan oluşmaktadır. İzmir’in Bor- durum yukarıda sayılan bölgelerin açmaktadır.
nova ilçesine bağlı Eğridere Ma- yanı sıra Orta Anadolu’da da gö-
hallesinde 2019 yılı Şubat ayında rülmektedir. Ülkemiz topraklarının Son 30 yılda dünya genelinde mey-
meydana gelen heyelan, adı geçen üçte birinden fazlası çığ afetinin ya- dana gelen 16 büyük kasırga sonu-
mahallenin yerinin değiştirilmesine şanma riskine sahiptir (Ertürkmen cu binlerce kişi hayatını kaybetmiş
neden olmuştur. 2006). Ancak ülkemizde yaşanan ve milyarlarca dolar maddi kayıp
oluşmuştur. 1988’de Bangladeş’i
çığ afeti az da olsa yerleşim birimle-
Çığ rini etkilemekte, ulaşım ve haberleş- vuran kasırgada 1500’den fazla kişi
ölmüş; kasırga, Hindistan’ın Batı
Genel olarak kar kütlesinin iç ya da me ağlarına zarar vermektedir. Bengal sahillerini de etkilemiştir.
dış etkenlere bağlı olarak yüksekten Çığ olayı toplumu sadece sosyo-e- Filipinler’deki Mike tayfunu 1990
aşağı doğru akmasına çığ adı veri- konomik açıdan etkilememekte, yılında 750 kişinin ölümüne, çok
lir. Bu akma bitki örtüsünün olma- çığ riskine bağlı olarak yerleşim sayıda kişinin kaybolmasına neden
dığı ya da zayıf olduğu, eğimli vadi birimlerinin yerleri değiştirilmekte olmuştur. Yine bu olaylara 1991 ve
yamaçlarında gravitasyonun da et- ve nüfusun göç etmesine neden ol- 1997 yıllarında Bangladeş; 1991
kisiyle gerçekleşmektedir. Çığ olayı maktadır. Ayrıca aşırı kar yağışının ve 1995 yıllarında Filipinler; 1998
bitki örtüsünün yanında, bölgenin oluşturduğu mağduriyet durumu yılında Hindistan; 1998 yılında
topografyasına, jeomorfolojik ve insanların daha rahat yaşayabile- Honduras ve Nikaragua; 1999 yı-
jeolojik yapısına, meteorolojik du- cekleri bölgelere taşınmalarına ne- lında Hindistan; 2004 yılında Haiti;
rumlara göre gelişir. Başta İsviçre, den olmaktadır. Ancak terkedilen 2005, 2012, 2015 ve 2017 yıllarında
Avusturya, Fransa (Alpin Ülkeleri) bu bölgelerin sosyal ve ekonomik Amerika Birleşik Devletleri (ABD);
olmak üzere, İtalya, Amerika, Ka- açıdan faydalanılabilecek özellikle- 2008 yılında Myanmar; 2015 yılın-
nada ve bazı Asya Ülkeleri çığ fela- rinin de göz ardı edilmesine sebep da Meksika ve 2016 yılında Haiti
ketinin sıklıkla yaşandığı ülkelerdir. olunmaktadır (Ertürkmen 2006). kasırgaları örnek olarak sayılabilir.
Bu ülkelerin çoğu gelişmiş olmala- Bu tür bölgelerin turizm potansiyeli
rından dolayı çığ, yerleşim yerlerin- gün geçtikçe azalmaktadır. 1971 yılında Dünya Meteoroloji
den daha ziyade kayak merkezleri, Teşkilatı tarafından, tropikal fırtına
bazı iletişim hatları ve ulaşımı etki- Fırtına kaynaklı zararların minimize edil-
lemektedir (Gürer ve Yavaş 1994). Rüzgârın 55 km/saat ve üzeri hıza mesi ve zarar gören ülkelerin bil-
Bu ülkelerde yerleşim alanlarında ulaşması ile oluşan hava hareketine gi alış verişini sağlamak amacıyla
çığ riski, erken uyarı sistemi, gözlem fırtına denir (Ertürkmen 2006). Fır- “Tropikal Siklon Çalışma Progra-
noktaları, planlı ve önlemli yapılaş- tına başta deniz taşımacılığı olmak mı” adlı bir program uygulamaya
ma ve sürdürülebilir kentleşme ile üzere, kıyılarda su baskınlarına, iç konulmuştur (Ertürkmen 2006).
büyük ölçüde bertaraf edilmektedir. bölgelerde çatı uçması, ağaç dev- Özellikle küresel ısınma sonucu
Ancak, kış sporuna ilgi duyan insan rilmesi ve baca basması diye tabir meydana gelen El Nino, okyanus
sayısının artması ile kayak merkez- edilen soba dumanının mekân içe- kaynaklı tayfunları oluşturmakta-
lerinde oluşan yoğunluk nedeniyle risine dolması sonucu karbon mo- dır. Bu tayfunların yıkıcı etkileri
son yıllarda can kayıplarında ciddi noksit zehirlenmesine yol açmak- başta Amerika Birleşik Devletleri,
bir artış söz konusudur (Ertürkmen tadır. Ayrıca enerji nakil ve iletişim Haiti, Güneydoğu Asya ülkele-

İller&Belediyeler 13