Page 14 - Afet Yönetimi

MAKALE

sel ya da su baskını adı verilir. Di-
ğer bir ifade ile doğa kaynaklı afet
olan sel, bir akarsuyun yatağından
taşarak, yatak çevresindeki arazi-
lere, yerleşim birimlerine, altyapıya
ve canlılara zarar vererek etkilediği
bölgelerde sosyo ekonomik faali-
yetlere sekte vuracak şekilde bir
akış oluşturması olayı olarak ifade
edilmektedir. Bu tanım içerisine,
deniz sahillerinde dalga hareketi
kaynaklı sahil baskınları, göl sevi-
lerindeki değişime bağlı olarak ge-
lişen göl taşkınları da girmektedir
(Ertürkmen 2006).
Şekil 2: Türkiye Deprem Tehlike Haritası (AFAD 2018)
Su baskınları, doğal olarak oluşmuş
yatağından taşan suyun etkiledi-
depremin meydana geldiği ülke- daha büyük bir krizi tetiklemesi söz ği alanda can ve mal kayıplarına
mizde günümüze kadar 240 adet konusu olabilecektir (Şahin ve Üç- neden olabilmektedir. Bu da akar-
can kaybı ve hasara neden olan gül 2019). suyun havzasında hızlı akmasına
deprem meydana gelmiştir. Her yıl Örneğin, Kuzey Anadolu Fay Zo- bağlı olarak yatağın aşınması, hızın
ülkemiz topraklarında küçük-büyük nu’nun 1999 Gölcük depremi kırığı azaldığı yerlerde taşkınların olması
ortalama 22.000 deprem meydana üzerinde yer alan bir otomobil fabri- ve taşınan malzemenin çökelmesi
gelmektedir (AFAD 2019) (Şekil 1). ve bundan dolayı akarsu yatağının
kası bu depremde çok büyük hasar değişmesi ile alt ve üst yapı tesisleri-
Türkiye’de toplam nüfusun %98’i almıştır. Hatta fabrikanın yerinin ne zarar vermesi ile hasarlara sebep
depremden az ya da çok etkilen- değiştirilmesi gündeme gelmiş, an- olmaktadır. 2019 yılı Temmuz ayı
mektedir. 2018 yılında yayınlanan- cak zemin iyileştirilmesi yapılarak içerisinde Düzce’de meydana gelen
Türkiye Deprem Tehlike Haritası’na fabrikanın yerinde kalması ve dep- aşırı yağış sele dönüşmüş ve çok sa-
göre deprem tehlikesinin yüksek rem gibi doğa kaynaklı afetlere kar- yıda vatandaşımızın can kaybına ve
olduğu alanlarda nüfus yoğunluğu şı direnci artırılmıştır. Deprem yapı- milyonlarca lira mal kaybına neden
fazladır (Şekil 2). Bu da deprem ris- sal hasara neden olduğundan hem olmuştur.
kinin ülkemiz için önemli bir konu ilave maliyet oluşturmuş, hem de
olduğunu göstermektedir. Bu bağ- üretime geçişi geciktirerek ekono- Kayıpların ve hasarın oluşmaması
lamda kırsaldan kente yoğun göç mik kaybın katlanmasına sebebiyet veya en aza indirilmesi için dere
nedeniyle her geçen gün daha faz- vermiştir. Bu da ülke ekonomisine yataklarının ıslah edilmesi gerek-
la vatandaşımızın deprem tehlikesi katkının sekteye uğramasına neden mektedir. Ayrıca kentlerde havza
ile karşı karşıya kaldığı söylenebilir. olmuştur. Tüm bu anlatımlardan iyileştirmesi, özellikle yağmur suyu
Enerji santrallerinin ve sanayi böl- depremin sosyo-ekonomik ve sos- kanallarının maksimum yağışa ve
gelerinin büyük bir kısmı bu riskli yo-psikolojik hayatı etkilemesi açı- su toplama havzalarının büyüklü-
bölgelerde bulunmaktadır. Bu gün sından ne kadar önemli olduğu da ğüne bağlı olarak projelendirilme-
vergi gelirlerinin % 45’inin İstanbul ortaya çıkmaktadır. si ve uygulanması gerekmektedir.
ve çevresinden toplanıldığı düşü- Özellikle küresel iklim değişikliğine
nüldüğünde olası İstanbul depre- Sel ve Heyelan bağlı olarak bu hususlar ülkemiz
minde kayıp durumunun dikkate Bir akarsu yatağındaki debinin ya- gündeminde daha sık yer alacaktır.
alınarak afete hazırlık yapılması ge- tağın bulunduğu havzaya normal- Yerel yönetimler bu alanda strateji
rektiği ortadadır. Zira bu yapılmadı- den fazla yağmur yağması ya da geliştirmek durumundadırlar.
ğı takdirde, binlerce kişinin hayatını havzadaki karların hızlı bir şekilde Dünyanın birçok yerinde aşırı böl-
kaybetme riskinin yanı sıra nasıl erimesinden dolayı suyun yatak gesel ve yerel yağışlara ya da hızlı
1999 depremi 2001 ekonomik kri- çevresinde can ve mal güvenliğini kar erimelerine bağlı olarak su bas-
zini tetikledi ise bu durum yeni ve tehdit edecek kadar hızla artmasına kınları yaşanmaktadır. Sel oluştuğu

İller&Belediyeler 12