Page 8 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 8

timin   dışmda    kalan  biçimlerce    üretilmelerine        hizmet  alanının   saptanması    sorununa    bağlıdır.
      olanak   vermez   (1).                                       Belli  bir  nüfusa   sunulan    belli  bir  hizmetin
                                                                   marjinal   maliyeti,    hizmet   alanı  genişledikçe
                  Bölgesel  sosyal  mallar   ve  optimum           azalacaktır.  Ancak    hizmet   alanının   genişletil­
                hizmet alam    :                                  mesinin    belirli  bir  noktasında   marjinal   mali­
                                                                   yetin  azalması    duracak    ve  bu   noktadan    iti­
            Bir  kısım  sosyal    mallarm     faydalan    ise      baren   yükselme   olacaktır.  Hizmet    alanınm   ge­
      bölgesel   düzeyde    bölünmezdir.     Bir  bölgedeki        nişliği  marjinal  maliyetin   yeniden   yükselmeye
       çevre  kirliliği,  yol  yapımı,  bir  sokağın  aydın­       başladığı   noktada   optimumdur.      Hizmetin    bö-
       latılması  vb.  gibi  hizmetlerin      faydalarından        lüştürülmesinde     hizmetin   gerektirdiği  optimal
       ulusal  sınırlar  içindeki  toplumun    tümü   yarar­       işletme  büyüklüğü    ile  hizmet  ünitesinin   kapa­
       lanamaz.   Öte   yandan    o  bölgede   yaşayan    in­      sitesi  ve  faaliyet  alanının    genişliği  arasında
       sanların   tümü   bu  hizmetlerden     yarar   î>ağiar,     ortak   ilişkileri  iyi  değerlendirmek      gerekir.
       bu  hizmetlerin   faydasını   bölmek   mümkün      de­      Ancak    uygulama    yönünden     önemli    güçlükler
       ğildir.                                                     vardır.  Her   bir  hizmetin   optimal   alanı  birbi­

            Bölgesel  düzeydeki    kamusal    malları   mer­       rinden  farklı  olacaktır.
       kezi  yönetimin   mi,  yerel  yönetiminin   mi   üret­           Bu  durumda    uygulamada     merkezi   yönetim
       mesi  gerektiği   sorusunun    bu   aşamada    cevap­       yerel  hizmet   birimlerinin     faaliyet  alanlarını
       landırılması   önemli   olmaktadır.                         genellikle  ampirik   bir  tarzda  ve  ekonomi    dışı

            —  Yerel  yönetimin,   nüfus  ve  teknoloji  veri      faktörlere   bağlı  saptamaktadır.       Her  hizmet
       kabul   edildiğinde,   eşit  miktarda    faktör   kul­      türü  için  ayrı  bir  üretici  birimi  kurmak   yeri­
       landıkları  varsayımı    altında  merkezi   yönetime        ne  çeşitli  hizmetler   için  «belediye»   adı  veri­
       oranla   daha  kaliteli  hizmet  üretmesi   beklenir.       len  üretici  birimler     kurmak     görüşü   ağırlık
       Çünkü    üretim   etkinliğini   sağlayacak    kararla­      kazanmıştır.    Ancak   belediyelerin  faaliyet  alan­
       rın   zamanında    ve   isabetli  alınması   merkezi        larının  optimum     büyüklüğünün     ne  olması   ge­
       yönetim    için  oldukça   güçtür.   Bürokratik     ve      rektiği  sosyal  politik    tercihlere  göre  çözüm­
       hiyerarşik   denetimin    etkileri   kaliteli  hizmet       lenmektedir.    Hicks'e    göre  tatminkar    bir  ye­
       üretimini    nisbi  olarak   engeller.  Öte   yandan        rel  yönetim   büyüklüğü    nüfusun    tipine  ve  yo­
       yerel  yönetim    optimum    hizmet   kalitesini  ken­      ğunluğuna     bağlı  olarak   ülkeden   ülkeye   deği­
       di  yetki   alanının   gereklerine   göre  daha   ger­       şir  (2).  Ancak  tatminkar  (satisfactory)   deyimi
        çekçi  biçimde   saptayabilir.  Ayrıca   sosyal  mal­      optimum     değil,  optimuma     çok  yakın   bir  bü­
        lara  olan  toplumsal    talebi  merkezi   yönetime        yüklüğü    ifade  etmektedir.   Bu   nedenle     yerel
                       i
        oranla  daha yi    bilebilir.  İktisadi  optimumun          yönetim    büyüklüğü      ülkelerin    sosyo-politik
        sağlanması   açısmdan    gerekli  koşullardan     biri      özelliklerine  bağlı  olarak  değişecektir.
        olan  üretimin    tüketici  tercihlerine   göre  sağ­
        lanması   ve  böylece  fayda   maksimizasyonu      ye­          2.   Yan-Sosyal    Mallar  (Karma     Mallar)
        rel  yönetimler   tarafından    daha   etkin  ve  ger­
        çekçi  saptanabilir.   Ancak   talebi  fiyat  değil  si­        Bu   tür  mallar   piyasada    üretilebilir.  An­
        yasal  süreç  belirleyecektir.   Siyasal  süreç  bazı       cak  uygulamada     bu  mallar  bazen   tümüyle   ve­
        durumlarda      toplum    tercihlerinin  belirlenme­        ya  kısmen   kamu    tarafından   üretilmekte   veya
        sinde  fiyat  kadar   etkili  olmayabihr.                   türüne,  miktarına,   kalitesine   ve  fiyatına  dev­
                                                                    let  müdahalesi   olmaktadır.    Bunun    nedeni  bu
             —   Nüfus    ve  teknoloji   yanında   hizmetin        malların   üretilmesi   veya  tüketilmesi   esnasın­
         kalitesi  de  veri  kabul  edilirse,  bölgesel  sosyal     da  ortaya   çıkan  dışsallıktır.  Yani  bu  mal   ve
        mallarda    etkin   kaynak     kullanımı    optimum         hizmetlerin   faydası   onu   tüketen   kişilerin  dı­
                                                                    şına  da  yayılır.  Üçüncü  kişiler  veya  toplumun
                                                                    tümüde    bundan    yarar   sağlayabilir.
         (1)  Prof.  Dr.  Halil  Nadaroğlu  «Mahalli  İdareler  Fel­
             sefesi,  Ekonomisi,  Uygulaması»   İstanbul  1978,
             s.  84.                                                (2)  U.K.  Hicks,  «Public  Finance»  London,  1961  s.  239


         198
   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13