Page 9 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 9

sınırlılıklar  burada  da söz  konusudur.  Sonunda  imar  hakkı  ulusallaştırılmıştır.  Arsası  üzerinde
     kamulaştırmaya   dayanması  bu konudaki tedbir­     yapı  izni  alanların  buna  karşılık  bir imar harcı
     leri  etkisiz  duruma  düşürmektedir.               ödenmesi  öngörülmüştü.  Arsası  üzerinde  imar
                                                         hakkından   yoksun  bırakılanlara   "tazminat"
                                                         ödenmesi  ükesi  benimsenmişti.  Bu  amaçla,  300
                SONUÇ    V E ÖNEKtLER                    milyon  sterlin  tutarında  bir  fon  kurulmuştu.
                                                         Muhafazakâr  iktidarm işbaşına  gelmesiyle  1951
          Türkiye'deki  kent  plânlamasına  ilişkin  uy­  de  bu  yol,  uygulamadaki  güçlükler  nedeniyle,
     gulamalar,  özel  mülkiyeti  kısıtlama  niteliğinde­  bir  yana  bırakılmıştır.  Fakat,  toplumun  karar
      ki  yasal  araçların,  toplum  içindeki  çeşitli  çatış­  ve  imar  hareketleri  sonucunda  artan  imar  de­
      maları,  güç  dengeleri  arasında  etkili  olamadığı­  ğerinin  yine  topluma  geri  verümesi  için İngilte­
      nı  göstermektedir.  Kent plânlamasını  doğrudan   re  1967'de  piyasa  değeri  ile  taban  değeri  ara­
      amaçlamayan,  fakat  bu  konuda  yararlanılabi­    sındaki  farktan  oluşan  imar  değerinin  başlan­
     lecek  olan  genel  ve  karma  amaçlı  araçlar  da,  gıçta  %40'mı  vergilendirme  yolunu  tutmuştur.
      toplumsal  ve  ekonomik  yapı  ve  özellikler  ile  Yeni  kurulan Arsa  Ofisine  bugünkü  kullanma
      toplumdaki  güç dengesinden,  siyasal  karar  çer­  değeri  üzerinden  kamulaştırma  yetkisi  de tanın­
      çevesinden  doğan  sınırhlıklar  nedeniyle  yeterin­  mıştır.
      ce  etkili  olamamaktadır.  Bütün  bu  nedenlerle,
     kent  plânlamasına  özgü  uygulama  araçlarının     B.  Etkili Bir Taşınmaz Mal Politikası:
     etkili  olabilmesi  için  ilk önce  bu  araçların  genel
      ve karma nitelikteki  araçlarla  bir arada, birbir­   Kent topraklarının  imar plânlarına  en uygun
      leriyle  tutarlı  olarak  yeniden  düzenlenmesi  ge­  biçimde  kullanılması  kuşkusuz  toprakların  mül­
      reği  açıktır.  Kırsal  alanda  yapılması  düşünülen  kiyetinin  kamunun  elinde  bulunmasına  bağlıdır.
      toprak  reformuna  benzer  bir  "kentsel  toprak   Ulusallaştırma  yolu  dışında,  toprakları  kamu
      reformu"  nun gerçekleştirilmesi  zorunluğu  var­  mülkiyetine  geçirmenin  biri  zorlamaya,  ötekisi
     dır. Kent topraklarından toplum yararına  en uy­    piyasadan  satınalmaya  dayalı  iki  ana  yolu  var­
      gun  biçimde  yararlanılması  için  alınması  gere­  dır.  Zorlamaya  gitmeksizin  piyasadan  toprak
      ken  tedbirler  aşağıda  özetlenmiştir:            satın  almanın  akçalı  olanakları  sınırh olan kamu
                                                         kuruluşlarmca  ne  denli  güçlükler  taşıdığı  açık­
                                                         tır.  Kamu kuruluşları  için  en yaygın  toprak elde
     A:   Ulusallaştırma:
                                                         etme  yolu  kamulaştırmadır.  Fakat,  Anayasa­
          Kent topraklarının  en ussal  biçimde  düzen­  mızda,  kamulaştırmada  bedelin  nesnel  ölçülere
      lenebilmesi  için  genellikle  sosyalist  ülkelerin  dayatüması  ilkesi  benimsenmediğinden,  piyasa
      başvurduğu  yol  özel  mülkiyeti  ortadan  kaldıra­  ya  da piyasa  değerine  dayalı  vergi  değeri  ölçü
      rak  toprağın  mülkiyetini  ulusallaştırma  yolu­  alınmaktadır.  Anayasada değişikliğin  sözkonusu
     dur.  Böylece  hem toprağın  doğurduğu rantı  top­  olduğu  şu  sıralarda,  kamulaştırmada  bugünkü
      luma geri vermek,  hem  de toprağı  elinde bulun­  kullanma  değerine  dayalı  bir  ölçüye  gidümesi
      duranların  egemenliğini  sona  erdirmek  amacıy­  zorunludur. Kamu yönetimi,  kalkınmanın  gerek­
     la  toprakların  ulusun  eline  geçmesi  yolu benim­  tirdiği  toprakları  piyasa  değeri  üzerinden  öde­
     senmiştir.  Uygulamada toprakları  ulusallaştıran   yecek  kadar zengin  değildir.
      sosyalist  ülkeler  arasında  da bazı  farklı  tutum­
     lar  vardır.  Ulusallaştırma,  toprak  düzeninin arz    Etkili  bir taşınmaz  mal pohtikasının  önem­
     ve  talep  mekanizmasına  bırakılmasından  tama­    li  bir yönü  de  kamu mülkiyetindeki  toprakların
     men   vazgeçilmesi  sonucunu    doğurduğundan       en  usçu  biçimde  kullanılması,  arsa  stoğunun
      sosyalist  olmayan  ülkelerde  (İsrail'deki  kırsal  azaltümaması,  aksine  çoğaltılmasıdır.  Fakat
     topraklar  üzerindeki  bir tür  devlet tekeli  dışın­  uygulamada,  kamu  kuruluşları,  gelir  sağlamak
     da)  pek  uygulama  alam  bulamamıştır.             amacıyla  ellerindeki  taşınmaz  maları  elden  çı­
                                                         karmaktadır.  Belediyelerimizin,  elden  çıkardık­
          Sosyalist  olmamasına  karşın,  toprak  mül­   ları  arsalar için  sonradan yüksek  kamulaştırma
      kiyetini  değil  de,  topraktaki  imar hakkını  ulu­  bedelleri ödediklerine  üişkin örnekler vardır. Ya­
     sallaştıran  ülkeler  vardır.  Ingütere'de,  1947'de,  salarda  kamu mülkiyetindeki  taşınmazların  sa-


                                                                                                    151
   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14