Page 3 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 3

Merkezi idarelerle Mahalli İdareler Arasında Hizmet ve                        Gelir Böltişiimii



                                                                              Dr.  Ru§en Y.  KELEŞ

         Yeryüzündeki   ekonomik,  sosyal  ve  tekno­    nin  millî  gehrinden  pay  alma durumunda  ve  zo­
     lojik  gelişmeler,  özellikle  son  elü  yıl  içinde,  ba­  runda  bulunmaları  gelmektedir.  Buna,  tanzimin
     zı  merkezî  idare  görevlerini  mahallî  idarelere  malî  sebebi  denüebüir.  Kişiler  ve  teşebbüsler,
     bırakmak,  bazı  mahallî  hizmetleri  de  mahalli  devlet  ve  mahaUî  idare  gibi  iki ayn  vergi  ala­
     idarelerden  almak  sonucunu  doğurmuştur.  Bu-    caklısı  durumundadırlar.  Federal  devletlerde  ol­
     nunlaberaber,  gerçek  olan  bir  nokta  vardır  ki,  duğu  gibi,  bazen,  bunların  yanında  bir  üçüncü
     o  da,  bugüne  kadar  bazı  hizmet  ve  görevlerin  vergi  alacaklısı  olarak,  federe  devletler  (eyalet­
     daima  merkezî  idarelerde, bazı  hizmet  ve  görev­  ler)  de  bulunabilir.  GeUr kaynaklannm  verimim
     lerin  ise  daima  mahallî  idareler  elinde  kalmış  ve  dolayisiyle  ulusal  üretimi  azaltmamak  için,
     olmasıdır.  Demek  ki,  kamu  hizmetleri,  merkezî  bu  çeşitli  alacaklıların  neyi  ve  nasıl  alacakları­
     idarelerle mahallî  idareler  arasmda  bölüşülmek-  nı  tespit  etmek  gereklidir.  İkinci  neden,  siyasal
     tedir.  Bölüşülen  bu  hizmetlerin  görülmesi,  her  ve  sosyal  ve  karakter  taşımaktadır.  Bu  da,  ma­
     iki  çeşit  idarenin,  bu  hizmetleri karşılayacak  ge­  hallî  idare  birimleri  arasındaki  dengesizlikler­
     lir  kaynaklarma  sahip  olmasına  bağlıdır.  Bu  se­  dir.  Zengin  bölgelerde  halkın  geliri  yüksektir.
     bepledir  ki,  mahallî  idare  gelirleriyle  merkezî  Fakir  bölgeler  halkının  omuzlarına  daha  ağır
     idare  gelirlerinin  ayn  ayrı  belirtUmiş  olması  bir  vergi  yükü  binmekte,  bu  bölgelerde  kamu
     önem  taşımaktadır.  Her  iki idare  arasında,  bir  hizmetleri  yeterli  bir  şekilde  karşılanamamak-
     yandan  hizmetlerin,  diğer  yandan  da  gelirlerin  tadır.  O halde,  bu  eşitsizhkleri  azaltmak  için  de,
     bölüşülmesine,  mahallî  idareler  büiminde,  malî  bir  düzenlemeye  ihtiyaç  vardır.  Son  olarak,  ma­
     tevzin   (=;  malî  uyuşma  veya  malî  denkleş­   hallî  idareler  hizmetlerinin  ve  gelirlerinin  ne  ol­
     me)  {*)  adı  verilmektedir.                       duğunu  açıkça  bilirlerse,  devlet,  istediği  anda,
         Bu  terim  yakm  zamanlara kadar  sadece  ge­   karşüık  gelirini  sağlamadan  mahallî  idarelere
     lirlerin  bölüşülmesini  anlatmak  üzere,  yani  ma­  yeni  yeni  hizmetlerin  görülmesi  külfetini  yük­
     lî  anlamda  kullanılmış,  hizmetlerin  bölüşümünü,  leyemez.
     yani  idarî  özelliğini,  ancak  yakın  zamanlarda              Uzlaşma  nasıl  olmah?
     kazanmıştır.  Fakat  bugün,  malî  tevzin  deyince,
     akla,  merkezî  devletler  üe  mahallî  idareler  ara­  Yukarıdaki  nedenlerle,  kamu  hizmetleri  ve
     sındaki  üişkilerden  doğan  bütün  idarî  ve  malî  gelirler  merkezî  idareler  ile  mahallî  idare birim­
     meselelerin  çözümü   gelmektedir.   Vatandaşa     leri  arasında  paylaşümaktadu*.  Bu  paylaşmanın
     sağlanan  kamu   hizmetlerinin  durmadan  artan     bazı  tarafsız,  bilimsel  esaslara  dayanmasından
     miktarı,  çeşidi  ve  değişen  muhtevası  karşısında,  daha  tabu  bir  şey  olamaz.
     sözü  geçen  bölüşümü  gerçekleştirmek,  şüphe­         Kamu   hizmetlerinin bölüşülmesinde,  her  ül­
     siz  güç  bir  iştir.  Bununlaberaber,  birtakım  ne­  kenin  kendi  siyasal  ve  tarihsel  gelişimi  baş  ro­
     denler,  böyle  bir  bölüşümü  zorunlu  kılmakta­   lü oynamaktadır.  Bu  sebeple, çeşitü  ülkeler  ara­
     dır.                                                sında  bu  yönden  farklılıklar  vardır.  Bununlabe-
                 Tanzim  neden zorunlu?
          Bu  nedenlerin  başmda,  devletle  mahallî        (*)  Buna  Almanlar  Finanzausgleich,  Fransızlar
     idarelerin  daima  aynı  kaynaktan,  yani  o  iUke-  Compromis  fiscal  diyorlar.


                                                                                                    241
   1   2   3   4   5   6   7   8