Page 10 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 10

nasebetle  Ogburn'un  hemen  hemen  bütün  mo­          a.  Fiziksel  Ortam  :
          dern  sosyologlar  tarafmdan  kabul  edilen,  kül­      Yaşadığımız  ortam   daima  değişmektedir.
          türel  geri  kalma  terimi  tercüme  edilebilen  "cul­  Bu  değişme  yavaş  olduğu  gibi,  büyük  yer  sar­
          tural  lag"  teorisi  hatırlanmalıdır.  Ogburn'un   sıntıları,  yanardağ  patlamaları  gibi  âni  de  ola­
          bu  meşhur  teorisine  göre  bir  toplumda  kültü­  bilir.  Doğu  Akdeniz kıyılarında  devamlı  bir  top­
          rün  maddî  unsurları  (konut,  araç  ve  gereçler,  rak  fakirleşmesi  ve  erozyon  meydana  gelmesi
          makinalar  v.s.)  ile  manevî  elemanları  arasında  buralardaki  yerleşme  alanlarını,  ticaret  yolla­
           (aile,  hükümet,  eğitim)  sürat  bakımından  bü­  rını,  kültürleri  değiştirmiştir.  Bu  tahribatın  ne
          yük  fark  vardır.  Kültürün  bu  çeşitli  kısımları  kadarının  doğal  gelişmeden,  ne  kadarının  in­
          aynı  süratle  değişmediği  için  iki  kısmı  arasın­  sanların  bilgisizliğinden  ileri  geldiğini  kestir­
          da  büjrük  boşluk  doğar.  Örneğin  tarımsal  top­  mek  güçtür.  Bununla  beraber  modem  teknoloji
          lum  şartlarına  uygun  olan  pederşahi  aile  şehir  fiziksel  ortamın  değişmesinden  ileri  gelen  de­
          medeniyetlerinde  devam  etmektedir.                ğişmenin  olumsuz  etkilerini  önlemek  için  ça­
                                                              lışmaktadır.
               b.  Sosyal  Değişmenin  Yönü  :
               Sosyal  değişmenin  mahiyetiyle  ilgili  ikinci    b.  Biyolojik  Etkenler  :
          özellik  onun  yönüdür.  Bu  kavramı  "evrim"  ile      Biyolojik  faktörler  de  sosyal  değişmeye  et­
          ifade  etmek  mümkündür.  Evrim  fikri,  özellikle  ki  yaparlar.  Bu  paragrafta  nüfus  artışı,  nüfus
          biyolojide  değişme  kavramının   anlaşılmasına     yapısı  incelenecektir.
          yarayan   önemli  bir  terimdir.  Toplumların  or­      Toplumların  nüfusu  gerek  yapı,  gerek  sa­
          ganlarında  artan  bir  ihtisaslaşma  meydana  gel­  yı  bakımından  değişmektedir.  Bu  değişme  en
          diği  zaman  sosyal  evrimden^ bahsedilebilir.  Ço­  belirli  bir  şekUde  10  ve  20.  yüzyıllarda  kendini
          ğu  zaman  evrimin  bir  farklılaşma  ve  bütünlen-  göstermiştir.  Bu  yüzyıllarda  batıda  doğum  or­
          me  olduğu  ileri  sürülmüştür.  Çeşitli  sosyolog­  ganları  düştüğü  halde  ölüm  oranlarının  da  düş­
          lar  bu  kavramlardan  biri  veya  diğeri  üzerinde  mesi  bu  değişmenin  sebeblerindendir.  Az  geliş­
          durmuşlardır.                                       miş  ülkelerde  alınan  sağlık  tedbirleri  bu  ülkeler­
               c.  Sosyal  değişme  ve  ilerleme.  Sosyal  de­  de  nüfusun  artışına  sebeb olmuştur.  Alınan  çe­
          ğişmenin  mahiyetiyle  ilgili  üçüncü  bir  kavram  şitli  tedbirler  sayesinde  son  kırk  elli  yıl  içinde
          ilerlemedir.  İlerlemeden  bahsedildiği  zaman  sa­  ölüm  ' v  20-40  arasında  düşmüştür  fakat  bu
          dece  değişmenin  yönü  değil,  aynı  zamanda  be­  insanlar  ölümden  kurtarılmakla  yoksulluktan
          lirli  bir  amaca  giden  yön  düşünülür.  Böyle  bir  kurtulamamışlardır.  Bu  suretle  batıda  hem  do­
          oluşum  insanların  değer  hükümlerini  tatmin      ğum,  hem  ölüm  oranlarının  düşmesi,  insan  ya­
          ederse,  değişme  yönü  arzulanan  değerlerin  da­  şının  uyanması  batılı  toplumlarda  nüfus  yapı­
          ha  büyük  ölçüde   gerçekleşmesine  yol  açarsa    sına  ihtiyar  nüfusun  artması  şeklinde  etki  yap­
          değişme  ilerleme  sonucunu  doğurur.  Evrim  ile   mıştır.  Az  gelişmiş  ülkelerde  ise  alınan  tedbir­
          ilerleme  19.  asır  filozofları  tarafından  çoğu  za­  ler  doğumları  azaltmadığı  halde  doğan  nüfu­
          man  bir  tutulmuştur.  Bazı  modern  sosyologlara  sun  yaşamasını  sağladığı  için  nüfus  yapısında
          göre  evrim  bilimsel  bir  ilerleme  ise  etik  bir  genç  nüfus  lehine  büyük  bir  artış  sağlanmıştır.
          kavramdır.  Bundan  dolayı  da  insanların  idaal-  Özellikle  Türkiye'de  nüfusun  %  40  ı  15  yaşına
          lerine  bağlıdır.  Her  sosyal  değişmede  bu  ikili  kadar  olan  nüfus  kategorisidir.  Genq  nüfusun,
          karakter  yan  yana  bulunur.                      yani  ekonomik  bakımdan  müstakil  olmayan  nü­
               Sosyal  değişmenin  mahiyetiyle   ilgili  b ı   fusun  artışı  ve  çalışan  nüfus  oranının  düşmesi,
          gözlemlerden  sonra  sosyal  değişmeyi  etkUeyen   çalışan  nüfusun  joikünü  arttırmaktadır.  Genç
                                                                                                         l
          çeşitli  faktörlerin  incelenmesine  geçilebiHr.   nüfus  oranının  artmasının  diğer  bir  sonucu i­
          Bunlardan  bazıları  insan  iradesinin  dışında  ge­  derliğin  genç  ve  dinamik  yaş  gruplarına  geçme­
          lişirler.  Bazıları  ise  insanlar  tarafından  meyda­  sidir.  Ancak  genç  nüfusun  büyük  ölçüde  şehir­
          na  getirilir.  Teknolojinin  ilerlemesiyle  bu  fak­  lere  aktığı  fazla  nüfus  bölgelerinde  hakimiyet
          törler  gitgide  daha  büyük  ölçüde  insanın  kon­  daha  fazla  muhafazakâr  olan  yaşlı  nüfus  grup­
          trolü  altına  girmektedir.  Aşağıda  bu  faktörler  larına  geçer.
          incelenecektir.                                         Nüfusun  büyüklüğü   ve  yapısı  çeşitli  pıil-


          364
   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14   15