Page 7 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 7

Tarihimizde                 Belediye             Hizmetleri               ve


                                   Fiyat        Mürakabesi


                                                                         Yazan:  M.  Nuri  Gençosman

          ilk  îslâm  devleti  dinî  nizamı  içinde  bu  gün­  İslâm  devletinin  ilk  kuruluşunda  âmme
                                                                             i
     kü  şehir  ve  belediye  işleri  en  önde  gelen  bir  hizmetleri  başlıca  şu ki  esasa  dayanmakta  idi.
     âmme   hizmeti  idi.  Büyük  şehir  ve  kasabalarda  (Emri  bilmaruf,  nehyi  anilmünker)  .  iyiliği  yü­
     bilhassa  narh  ve  fiyat  mürakabesi,  muhtesip  de  rütmek  kötülükten  kaçınmak.  Muhtesiblerin  de
     nilen  ve  icabında  yüksek  kaza  yetkisini  haiz  en  mühim  vazifeleri  bu  ahlâki  ve  içtimîi  düstura
     bulunan  kimseler  tarafından  icra  edilirdi.  İs­  uygun  bir  şehir  ve  cemiyet  nizamı  kurmaktı.
     lâm  cemaatına  zarar  verecek  ihtikâr,  tağşiş,  Yukarıda  da  söylediğimiz  gibi  menşei  dinî  ve  is-
     hileh  ölçü  ve  tartı  gibi  din  ve  ahlâk  kaidelerine  lâmi  bir  temele  dayanan  belediye  hizmetleri  bu
     uymayan   fiil  ve  hareketler,  pek  ağır  müeyyide­  bakımdan  Arap,  Iran,  ve  Türk  devletlerinde
     lere  bağlanmıştı.  Şehirlerde  devamlı  teftiş  ve  hemen  aynı  kaynaktan  ilham  ve  kuvvet  almış­
     murakabelerle  esaslı  suretle  takip  olunan  bele­  tır.
     diye  işleri  zamanın  en  kudretü  şahsiyetleri  ta­   Osmanlıların  Bizansı  istilâsından  sonra  İs­
     rafından  temsil  olunurdu.  Hazreti  Peygamber'-  tanbul'da  ilk  muhtesipUk  vazifesi  Fatihin  üs­
     in  günlerinde  ihtisab  vazifesinin  yani  bugünkü  tatlarından  meşhur  âlim  Hızır  beye  tevcih  olun­
     manasıyla  belediye  reishğinin  Mekke  de  Ab­    muştur.  Aynı  zamanda  ilk  İstanbul  kadısı  olan
     dullah  Bin  Utbe  ve  Medine'de  Hz.  Ömer  tara­  Hızır  Bey  hem  kaza,  hem  de  icra  yetkisini  nef­
     fından  ifa  edilmiş  olması  bu  hizmetin  ne  derece  sinde  toplayan  büyük  bir  şahsiyet  idi,  gerek
     ehemmiyeth   telâkki  edilmekte  olduğunu  göster­  Hızır  Bey,  gerekse  onun  halefleri  uzun  müddet
     mektedir.  Muhtesibler,  geceli  gündüzlü  şehir  ve  kadılık  vazifesiyle  birlikte  ihtisap  işlerini  filen
     kasabalarda  kol  gezer,  gıda  ve  ihtiyaç  madde­  idare  etmişlerdir.  Sonradan  Bizans  şehircihk
     lerinin  cinsini  ve  satış  fiatlarînı  mürâkabe  e-  teşkilâtından  da  bazı  iktibaslar  yapılmıştır.
     der,  umumî  ahlâka  mugayir  hareketleri  önle­   Zaman   ilerledikçe  beledi  hizmetlilerin  sahası
     meye  çalışır,  halkı  dini  vazifelerini  ifaya  sev-  genişlemiş  siteler  büyüdükçe  artan  ihtiyaçları
     keder,  namaz  kaçkınlarını,  oruç  bozanları  sopa­  karşılayacak  daha  şümullü  tamirlerle  şehir
     larla  tedip  eder,  hattâ  cadde  ve  sokaklarda  hayatının  gerektirdiği  bir  çok  iktisadî  ve  içti­
     halkın  serbestçe  yürümelerini  güçleştiren  top­  maî  faliyetleri  murakabe  etmek  için  geniş  ve
     lulukları  dağıtır,  yolların  üzerine  konulan  en­  müstakil  bir  teşkilâtta  lüzum  hasıl  olmuştur.
     gelleri  kaldırır  ye  tecavüzleri  men  ederlerdi.  Büyük  şehirlerin  Belediye  hizmetleriyle  birlik­
                                                        te  yürtülmesi  gerekli  emniyet,  inzibat  işleri
          Bu  islâmî  gelenek  menşeinde  ki  kuvvet  ve  yani  şehrin  zabıta  âmirliği  de  muhtesiplere  dev
     şiddetiyle  asırlarca  devam  etti.  Emevî  ve  Ab­  redilmiş  olduğundan  artık  kadılar  tarafından
     basî  devletlerinden  sonra  diğer  islâm  devletle­  ek  bir  vazife  olarak  yürütülen  ihtisap  işleri  nis­
     rinde  de  ihtisab  işleri  daima  tekâmüle  doğru  peten  müstakil  bir  teşekkülü  temsil  eden  ihti­
     gitmiş  türlü  inkilâplar  geçirmiştir.             sap  eminlerine  havale  edilmiştir.

          Selçuklular  devrinde  de  şehir  ve  belediye     İstanbul'da  ihtisap  eminliği,  daha  sonra
     nizamının  muhtesibler  tarafından  idare  edildiği  ihtisap  ağalığı  unvanına  kalp  edilmiş  ve  her  se­
     anlaşılıyor.  İdari  teşkilâtta  çok  kerre  Anadolu  ne  belediye  gelirleri  muayyen  bir  bedel  .  muka­
      Selçuklularını  kopya  eden  Osmanhlar  devrinde   bilinde  bir  takım  mültezimlere  ihale  edilmiş­
     ise  daha  geniş  ve  daha  büyük  selâhiyetlerle  mü  tir.  Bu  suretle  Belediye  hizmetlerinin  muayyen
     cehhez  ihtisab  kadıları,  muhtesib,  ihtisab  ağa­  Belediye  gelirleriyle  karşılanması  cihetine  gidi­
     sı,  ihtisab  emini  gibi  Unvanlarla  vazife  gören  lerek  Belediyelerin  muhtar  bir  müessese  halin­
     inemurlar  vardı.                                   de  idaresi  esası  kabul  edilmiştir.  Belediyecilik

                                                                                                     53
   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12