Page 9 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 9

Köy          ve       Mahalle                 Muhtarları



                          Arasındaki                             Farklar





                                                                              Yazan  :  Muzaffer  AKALIN

            Köy  idarleri  ile  mahalle  muhtarlıkları,  bir­  esseseler olduğundan  bunların  başında  bulunan­
        birinden  tamamiyle ayrı  şeylerdir.  Yeni mahalle   lara muhtar diyoruz. Mahallelerin  ise hükmi  şah­
        muhtarlıklarının  vazifeleri,  mahiyet  ve  bünye­  siyeti  ve  muhtariyeti  olmadığına  göre  bunlara
        leri  başka,  köy  idarelerininki  başkadır.  Bu  iki  muhtar  ve  muhtarlık  adını  vermek,  kelimenin
        idarenin  arasındaki  farkları  üç  esasta  toplaya­  delâlet  ettiği  mana  bakımından  mümkün  değil­
        rak  mütalâa  etmek  mümkündür.                    dir.
                                                                Şehir  ve  kasabalarda  belediye  teşkUâtı  ku­
            1.  Şahtiyet  Bakımından  :                    rulmadan  evvel  bazı  mahalli  hizmetler  ile  de
                                                           vazifelendirilmiş  olan mahallerin  şimdi  belediye­
            Anayasamızın   90.  maddesi  köylere  hükmi    lere  verilmiş  olan  bu  hizmetler  ile  ilgisi  kalma­
        şahsiyet  tanımıştır.  Köy kanununun  7.  maddesi  mıştır.
        köyü  şöyle  tarif  eder:  (Köy,  bir  yerden  diğer    1864  tarihli  nizamnamede mahalle  muhtar­
        bir  yere  götürülebilen  veya  götürülemiyen  mal­  lıklarının  (Köy  hükmünde)  olarak  teşkil  edildi­
        lara  sahip  olan  ve  işbu  kanunla  kendisine  veri­  ği  ifade  edilmişti.  1875  tarihli  idarei  umumiyyei
        len  işleri  yapan  başlı  başına  bir  varlıktır.  Buna  vilâyet  nizamnamesi  ile  görev  ve  yetkileri  belir­
        şahsı  manevi denir.)
                                                           tilen  bu  teşkUât  1913  tarihli  idarei  umumij^jrei
            Mahalle  muhtarlıklarının  ise  hükmi  şahsi­  vilâyat  kanununun  bu  nizamnameyi  joirürlük-
        yeti  yoktur.  Mahalle,  ne  menkul,  ne  de  gayri  ten  kaldırmış  olması  dolayisiyle  mesnetsiz  kal­
        menkul  mallara  tasarruf  edemez.                 mış ve nihayet  1. 1.  1934  tarihinde yürürlüğe  ko­
                                                           nan  2259 sayılı  kanunla  ilga  edilmişti.
            Köy  kanununun  ikinci maddesi  (cami,  mek­
        tep,  otlak,  yaylak  ve  baltalık  gibi  orta  malları  Mahalle  muhtarlıkları,  10  yılı  fiili  olmak
        bulunan  ve  toplu  veya  dağınık  evlerde  oturan  üzere,  otuz yıllık  hukuki  bir  mevcudiyetsizlikten
        insanlar,  bağ  ve  bahçe  ve  tarlaları  ile  birlikte  sonra 15/4/944 tarihinde yürürlüğe  konan  4541
        bir  köy  teşkü  ederler.)  denmektedir.  Yani  köy,  sayılı  kanunla  yeniden ortaya  çıktı.
        mahalli  idare,  bir  komündür.  Halbuki  mahalle­     Yeni  kanun  mahallelerin  (köy  hükmünde)
        nin  orta  malı  yoktur.  Mahalle  içindeki  mektep  olarak  teşkil  edildiği  hakkında  bir  kaydı  ihtiva
        ve  cami  gibi tesisler  mahallenin  malı  değildir.  etmemektedir.  Bugün  mahalle  muhtar  ve  ihti­
                                                           yar  heyeti üyelerinin  - mahalle halkı  tarafından
            Köy  kanununun   10.  maddesi  hükmüne  gö­
                                                                    olmalarından
                                                           seçilmiş
                                                                                  başka
                                                                                          mahallilik
                                                                                                     vasfı
        re  muhtar  köyün  başıdır.  Köy  işlerinde  söz  söy­  yoktur.  Nitekim  kanunun  Büyük  Millet  Meclisi
        lemek,  emir  vermek,  emrini  yaptırmak  muhta­   içişleri  Komisyonunda  görüşülmesi  sırasında  bir
        rın  hakkıdır.  Mahalle  muhtarı  ise,  mahallenin  milletvekili,  muhtarlıklara  verilen  vazifelerden
        başı  değil,  adeta  hizmetlisidir.  Mahalle  adına  çoğunun  desantralize  edilmiş  işler  olmadığını  ve
        söz  söylemek  ve  emir  vermek  yetkisi  yoktur.
                                                           halbuki  muhtarlann  mahalli  heyetler içinden  se­
            Köy  hükmi  şahsiyetli  ve  mahalle  mahiyet­  çildiğini,  umumi  idareye  ait  hizmetler  için  ma­
        teki  amme işlerini  görmekle vazifeli  muhtar mü-  halli  teşkiller  kurmağa  lüzum  bulunmadığını,  bu
                                                                                                      419
   4   5   6   7   8   9   10   11   12   13   14