Page 4 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 4

tün  mezarlıklar  hep vakıftı.  Yalnız İstanbul  şeh­  lere  de  tesçil  ettirilmesi,  bu  mercilere  de  çeşit
        rinde  yananlar  ve  jakılanlar  hariç  olmak  üzere  çeşit  harçlar  verilmesi isteniyordu.  İş  bununla
        vakıf  olarak  178  medrese,  193  okul,  147  kütüp­  da  kalmıyor,  bir  yapı  yapıldığım  gören  yeniçe­
        hane  ile  2.300  öğfenci  odası  sayıldığını  ve XV   riler  yapıya  balta  asıyorlar,  gözlerine kestirdik­
        inci  jöizyıldan  Tanzimat  devrine  kadar  yine va­  leri  kadar  para  sızdırmadıkça  yapının  yapılma­
        kıf  yolu  ile İstanbul'da  49 hastahane  yapıldığını  sına  engel  oluyorlardı.  Sözün  kısası,  Türkiye
        sayın  Osman  Nuri  Ergin  anlatıyor.               XVI  ncı  yüzyılda  dünyanın  en  iyi  idare  edilen
                                                            memleketi iken  XVIII  inci  yüzyılda  en  kötü  ida­
             Kadıları,  ihtisap  ağaları,  mimar  başıları  ve  re  edilen memleketi  olmuştu.
        çavuşları,  naipleri, imamları,  vakıfları  gibi  eski
        teşkilât  ve  müesseseleriyle  memleket  gelişmiş       Bu  kötülükler  ve  bozukluklar  karşısında
        ve  yükselmişti.  XV inci  ve  XVI ncı  yüzyıllarda  idarî  işlerin  düzeltilmesi  için  çabalamalar  ol­
        Türkiye  dünyanın   en  bayındır  ve  en  zengin    muştur.  Bu arada  ihtisap  işleri  kadılardan  alın­
        memleketi olmuştu.  Ticaret, endüstri,  bilgi,  hür­  mış,  ve  1826  da bir İhtisap  Nezareti  (Bakanlığı)
        riyet  ve adalet bakımlarından  Türkiye  dünyanın   kurularak  ülerde  birer  ihtisap  müdürlükleri ih­
        en  ileri  memleketi idi.  Türk  mahsulleri,  Türk  das  edilmiştir.  İhtisap  Nezareti  de  pek  başarı
        mamulleri   en  yüksek  kalitede  bulunuyordu.      gösterememiş  olacak  ki, 1851 de  lâğvedümiş  ise
        Bunları  Avrupalılara  da satardık.  Türkiye'de ol­  de  —durum  daha  da  kötüleştiğinden—  1852  de
        duğu  kadar  okul,  üniversite,  bilgili  adam  hiç bir   yeniden  ihdas  edilmişti.  Yüz  yıl  önce  ikinci  ve
        memlekette   yoktu.  Din hürriyeti  yalnız  Türki­  sonuncu  defa  lâğvedilen  İhtisap  Nezareti  bu idi.
        ye'de  vardı.  Adaleti  yerine  getiren  kadıların      Türk  Belediyeciliğinin  jdiz  yılhk  tarihçesini,
        mevkileri  yüksekti;  kadılar  layenazildi;  İstan­  geçirdiği  safhaları  belirtmek  bu  yazının  çerçe­
        bul  kadısı  ayni zamanda Bakanlar  Kurulu  üyesi   vesine  sığmaz.  Esasen,  değerli  üstadımız  rah­
        idi.                                                metli  Profesör  İsmail  Hakkı  Göreli,  Dorneğimiz
             Dünyanın  en  iyi idare  edilen,  adalete,  hak­  eliyle  "Bizde  Belediyecilik" başlığı  altında  bir
        ka,  hakkaniyete  en  çok saygı  gösterilen,  en iyi   broşür  yayınlamışlardı.  Bu broşürde  belediyeci­
        yaşanan  memleketi Türkiye  idi. Bunun  için, din   liğimizin  tarihçesi  hakkında  da  pek  değerli  bil­
        ve dil ayrılıklarına  rağmen,  birçok  seçkin  Fran­  giler  verilmiştir.  Sayın  Osman  Nuri  Ergin'in
        sızlar  ve  İngilizler  Türkiye'ye  göç  etmişler  ve  "Mecellei Umuru Belediye" başlıklı  kitabında  da
        yerleşmişlerdi.  Bunlar  Türkiye'de,  kendi  mem­   bu  konuda  geniş  tafsilât  vardır.
        leketlerinde  olduğundan  daha  hür,  daha  mesut       Yüz  yıl  önce  ilk belediye  idaresi  kurulmuş
         yaşıyorlardı.  Türkler  de  başka  milletlerden  da­  ve  eskiden  kadılar,  naipler,  muhtesipler,  "Un
        ha  müreffeh  ve  daha  hür  bulunuyorlardı.        Kapanı",  "Yağ Kapanı",  mimarlar,  çavuşlar gi­
             XVII  nci yüzyılda  başlayan,  XVIII  inci yüz­  bi  başka  başka  mercilere  bağh  dağınık  teşkilât
        yılda  şiddetlenen  çöküntü  devrinde  teşkilât  ve  yerine  bir  tek  merkeze  bağlı  toplu  bir  teşkilât
        müesseselerimiz  eski  düzenliklerini  kaybedip bo­  vücuda  getirilmiştir.  Dağınıklıktan  topluluğa  ge­
         zuluyorlardı.  Esasen teşkilât  ve müesseseler  seç­  çiş  belediye  faaliyetinde  koordinasyonu  da  ko­
         kinlere  dayanır.  Seçkinsiz  teşkilât  cansız  bir  ce­  laylaştırmıştır.
        set  gibidir.  Eskiden  seçkin,  ehliyetli,  değerli  va­  Yüz  yıl  önce  başlayan  bu  devrim  demokra­
         tandaşlara  verilen  memurluklar  ehliyetsiz,  de­  tik  olmuştur.  Belde  halkı  tarafından  seçilen  be­
         ğersiz  dalkavuklara  verilir  olmuştu.  Kadılıklar  lediye  meclisi  mensup  kadıların,  muhtesiplerin,
         bile  rüşvetle  satılıp  alınmağa  başlamıştı.  Alış  mimarların  ellerinde  dağılan  yetkileri  kendi
         verişi  düzenlemek,  alış  verişte  hileyi  ve  ihtikârı  ehnde  toplamıştır.  Eskiden  belde  halkı,  belde
         önlemek  gibi konularda  kadıların  ve  muhtesiple-  idaresine  hiç  bir  suretle  karışmağa  yetkili  de­
         rin  yolsuzlukları  büyük  sıkmtüar  ve  hoşnutsuz­  ğildi.  Seçimlerle  belediye  idaresi  halkın  ehne  ve
         luklar  yaratıyordu.                               takdirine  geçmiş  bulunmaktadır.

             Yapı  yaptırmak,  yapısını  onarmak  için mi­      Batıdan  aldığımız  belediye mevzuatını  Türk
         mar  başılığmdan  izin almak yeter  sayılmıyor, bu   potasında  yuğurup  kotarmış,  ihtiyaç  ve  tema­
         iznin  kadılığa,  naipliğe  ve daha bir takım merci­  yüllerimize  göre  ona  bir takım  özellikler  vermiş

        450
   1   2   3   4   5   6   7   8   9