Page 3 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 3

»-İV









                   Y Ü Z Ü N C Ü                                       Y I L



                                                                       Yazan  :  Prof.  Süheyp  DEBBİL


        Türk  Belediyecilik Derneği,  16 Ağustos  1955      Kadıların  emrinde   "muhtesip",   "ihtisap
    Salı  günü  Türk  Belediyeciliğinin  yüzüncü  yıldö­  ağası"  veya  "ihtisap  emini"  adı  verilen  bir  me­
    nümünü   kutluyor.                                 mur   bulunurdu.   Muhtesipler  belediye  zabıta
        Yüz  yıl  önce,  16  Ağustos  1855  te  "îhtisap  âmiri  durumunda  idiler  ve  maiyetlerinde  "Kol
    Nezareti"  lâğvedilmiş,  "Şehir  Emaneti"  adiyle  oğlanları"  adiyle  bir  takım  memurların  çalıştı­
    ilk  Türk  Belediyesi  kurulmuş  ve  ilk  Türk  Bele­  rırlardı.  Bunlar yalnız  belediye zabıtası  işini  gör­
    diye  Başkanı  işe  başlamıştır.                   mekle  kalmazlar,  "ihtisap resmi"  adı  verilen  bir
                                                       vergiyi  de  toplarlardı.  İhtisap  resminin  iltizama
        Bizde  eskiden  belediye  idaresi  yoktu.  Bel­  da  verildiği  olurdu.
    delerimiz  mahallelere  ayrılmıştı.  İmamiyle,
    muhtariyle,  ihtiyar  meclisleriyle  mahalle  idare­    "Mimar  başı"  ünvanını  taşıyan  ve  Topkapı
    leri  vardı.  Her  mahallenin  okulu,  camisi,  çeşme­  Sarayında  Sepetçiler  Köşkünde  çalışan  kimsenin
    si,  kahvesi,  bekçileri  bulunurdu.  Şimdiki  anlam­  de  üzerinde bir takım  belediye hizmetleri  toplan­
    da  "komün"  adı  verilen  topluluk  mahalle di;   mıştı.  Mimar  başılığı,  şimdiki  Bayındırlık  Ba­
                                               i
    belde bir  "Komün"  sayılmıyordu.                   kanlığımıza  benzetebiliriz.  Saraylar,  camiler,
         Beldelerimizde  birer  Kadı  vardı.  Kadıları  yollar,  köprüler  yapmak  ve  onarmak,  sokaklar
    Kazaskerler  tayin  ederlerdi.  Kadıların  yetkileri  ve  meydanlar  açmak  gibi  bayındırlık  işlerini
    belde sınırı  ile sınırlanmış  değildi. Kadıların  yet­  Mimar  başıları  yürütürlerdi.  Yapı  yaptırmak,
    kili  olduğu  sahaya  "Kaza"  derlerdi.  Kazalar  na­  yapısını  onartmak  isteyenler  de  Mimar  başılı-
    hiyelere  ayrılır,  nahiyeler  de  bir  takım  köyleri  ğından  izin  alırlardı.  Mimar  başılığında  çalıştı­
    ve  mahalleleri  ihtiva  ederdi.  Kadılar,  nahiyelere  rılan  kâhyalar  ve  çavuşlar  bütün  gün  at  üstün­
    birer  "naip",  mahallelere  ve  köylere  de  birer  de  dolaşırlar,  izinsiz  yapı  yaptıranların  yapıları­
    "imam"  Xkyva. ederler  ve  kazaî  yetkilerinden  uy­  nı  sıktırırlar  ve  ustalarını  cezalandırırlardı.  Ya­
    gun  gördüklerini  bunlara  verirlerdi.            pı  yaptırılabilecek  yerler  belirtilmiş  ve  sınırlan­
                                                        mıştı.  Beldelerin  lüzumsuz  yere  genişleyip  dağıl­
         Kadıların  kazaî  yetkUeri  yanında  bir  takım  ması  önlenmişti.  Yapılacak  yapılar  için  de  bir­
    idarî  görev  ve  yetkUeri  de  vardı.  Eşyaya  narh  takım  esaslar konmuştu.  Evler  14 arşından  yük­
    kojonak,  narhların  gözetilmesini  sağlamak,  sa­  sek  olamaz,  dükkânların  üzerine  kat  çıkıla­
    tılık  malları,  satıcıları,  esnafı,  ölçüleri  ve  tartı­  mazdı.
    lan  denetlemek,  gedikleri  çoğaltmak  veya  azalt­
    mak,  açılan  gediklere  ehliyetli  isteklisini  tâyin  Çeşitli  vakıflar  yolu  ile  de  önemli  belediye
    etmek,  alış  verişte  hileyi,  ihtikârı  önlemek  gibi  hizmetleri  görülürdü.  Camiler,  okullar,  sular,
    belediye  işleri  kadıların  idarî  görev  ve  yetkileri  çeşmeler,  sebiller,  umumî  kütüphaneler,  öğrenci
    arasında idi.                                       yurtlan,  hastahaneler,  imarethaneler,  hattâ  bü-

                                                                                                  449
   1   2   3   4   5   6   7   8