Page 7 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 7

temin  ne  azim  bir  iş  olduğunu  anlatmağa  bile  termiyen fakat  lüzumsuz tazyik  yaratmayan adil
     hacet yoktur. Harp senelerinde zarurî olarak  her  ve  ölçülü  tatbikatı  olacaktır,  itiraf  etmelidirki
     şekli  denenen bu  sistemin,  harpten  sonra  ingil­  bu,  güç  bir  iş  olduğu  kadar  yapüması  imkânsız
     tere  iktisadî  kalkmmasmı  temin  edebilmek  için  değildir.  Bunun  için  belediyeci  arkadaşlarımıza
     senelerce  devam  ettirdi.  Ve  mühim  bir  kısmı   kanunların  ve  mevzuatın  kendüerine  verdiği  sa­
     harap  olan  memleketin  iman,   bozulan  ticarî   lâhiyetleri  makul  hatlerle  tatbik  etmelerini,
     muvazenenin istikrar  bulması  ve  parasmm  hari­   kontrola  memur  ettikleri  elemanların  bir  terör
     ci  değerini  tekrar  kazanmasında  senelerce  sü­  yaratmaktan  ziyade  vazifelerini  hörmet  ve  sev­
     ren  bu  sıkı  tedbirlerin  müsbet  neticeler  verdiği  gi  üe  yapmalarını  temine çalışmalarım  halisane
     muhakkaktır.  Fakat  bu  vesika  sistemi  evvelâ    tavsiye edeceğim.
     bir  teşkilât,  sonrada  belki  ondan  daha  mühim     Fiyat mürakabesinin  esaslarım devlet tanzim
     olarak  halkın  anlayışı  ve  bu  kararlara  ujmşu  eder;  mürakabeye  tabi  maddeleri  devlet  belir­
     meselesidir.                                        tir.  Bunun  dışında  zarurî  ihtiyaç  maddeleri  için
          Bu gün  bizde çimento  ve kömür,  birazda  de.  kanun belediyelere hak  tanır. Bu esaslar  dahilin­
     mir bu sistemin devam ettirdiği maddelerdir. Kö­    de  hakikî  ve  verimli  bir  kontrol  bunu  kendi  öl­
     mürün  tek  müstahsil  ve  satıcısının  devlet olma­  çülerinden  taşırmamakla  kabildir.  Devletin  tes-
     sı  tatbik  güçlüğünü  belki  azaltıyor.  Fakat  ihti­  bit  ettiği  maddeler  dışında  kontrol  listesine  ha­
     yaç  sahibi  nisbeten  mahdut  olan  çimentoda  ve  kikaten zarurî  olanları ithal  ederek bunu lüzum­
     demirde  belediyelerimizin  karşılaştığı  güçlükler  suz  yere  artırmamak,  kontrol  hizmetinin  teksi­
     hiçte  umumî  bir  vesika  sisteminin  müdafaasını  fi  ve dağılmaması suretiyle muvaffakiyeti  kolay­
     kolaylaştıracak  mahiyette  değildir.  Piyasayı  da  laştırır.  Etiket  mecburiyeti  hakikaten  cebrî  bir
     artan  menfi  amillerin  tesirine  başı  boş  olarak  mükellefiyet  olmadan  tatbik  edilmesi  lâzım  ge­
     terketmeğe  de  imkân  olmayınca  bir  fiyat  müra-  len  bir  usul olmak lâzım  gelir  fakat  Devletin  ye­
     kabesi  mekanizmasının   kurulması  zarurî  olur.   rinde bir  muhakeme ile kâr  payı tahdidi  haricin­
     Bu  gün  hükümetin  yaptığı  ve  yapmak  istediğide  de bıraktığı maddelerin maliyet fiyatlarını  etiket
      budur.                                             yazdırarak;  umumî  masraf mı  mahdut  cirosun­
          Fiyat  mürakabesinin  en  büyük  nazımının     dan  çıkaramamak  endişesinde  olan  ticarî  umu­
      devlet olması tabiidir. Hattâ  bir amme idaresinin   mî  efkârın  tazyiki  altında  bırakmak  istemek;
      yüksek  ve tarafsız  otoritesi ile tatbikatın  da  dev­  Belediyenin  vazife  hududtmu taşırması  şeklinde
      let tarafından  yürütülmesi  belki daha iyidir.  Fa­  mütalâa  edUebilir. Kısaca narh diye adlandırdığı­
      kat  Devletin  yurdun  her  tarafında  bu  teşkilâtı  mız  azami  satış  fiyatlarının  tesbitinde  normal
      kurmasına  ne  eleman,  ne  bütçe  imkânı  müsaade  masraf  ve  risk  faktörlerini  müstehlik  lehine  ad-
      edemez.  Şu  halde halkın  ve  hemşerinin  hakları­  dile  ihmal  etmekte imalâtçı  ve  satıcıyı  lüzumsuz
      nı  korumakla  vazifeli  bir  müessese  olan  beledi­  yere tazyik  eder. Ve  hileli  yollara  müracaata
      yelerden  tatbikat  hususunda  birinci  derecede   sevkeder. Bunun gibi kanunî  hükümlerin  fevkin­
      yardım  beklemek  Devlet  cephesinde gayet  ma­    de  mükellefiyetler  ihdası  her  zaman münakaşası
      kuldür.                                            kabil  olan  aksaklıklara  meydan  verebilir.  Zecri
          Fiyat mürakabesi vazifesi belediye}^  iki  tan.  tedbirler, tabiî iktisat  kaidelerini  tazyik  eden arı­
      pon  arasında  bırakmaktadır.  Tüccar  ve  esnaf  da  zî  ve  istisnaî  hükümlerdir.  Onun  için  istisnayi  -
      belediyeyi terkip  eden, onun kuruluşunda  ve  se­  Eski  umumî  bir  hukuk  kaidesi  olarak-  mevrîdi-
      çiminde müessir  olan, gelirlerine  en  geniş  ölçüde  ne  maksur tutmak;  ne  kontrol  edende,  ne  kont­
      iştirâk  eden  kıymetli  bir  unsurdur.  Halk,  ise  rol  edilenlerde  şikâyet  hissi  doğurmıyacak  en
      haklarının  ihmali  kabil  olmıyan  esaslı  kitledir.  kestirme yoldur.
      Bu  vaziyet  karşısında  belediyeye her  iki tarafın   Hakikaten yorucu  ve  üzücü bir  iş olan  fiyat
      hakkına  ajmı  derecede hürmetkâr  bir  sistemin,  mürakabesinde  Belediyeci  arkadaşlanma  allah-
      adil bir  tatbikcisi  olmak vazifesi terettüp  eder.  tan  kolaylık  ve  muvaffakiyet  dilemek  bende  en
          İdarî  ve  zecri  bir  kararın  taraflara  tahmü  halisane  ve  samimi  bir  temenni  hissini  uyandı­
      ettiği  külfeti  hafifletecek,  onu  bir  yük  olmaktan  rıyor.  Fakat  bunu  ne  kadar  makul  hadlere  irca
      çıkaracak  tabiî  bir  vazife  şevki  ile  yürütebile­  imkânını  bulabilirlerse  o  kadar  muvaffak  ola­
      cek;  ancak  belediyelerin  yolsuz müsamaha  gös-  caklarına  da  eminim.

                                                                                                    Ş61




                                                                                           9
   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11   12