Page 3 - İller ve Belediyeler Dergisi
P. 3

y.





            < •
                           Denet ve                       Vesayet





                                                                      Yazan:  Prof.  Süheyp  DERBİL

                Son  yüz  yılda  kamu  hizmetlerinin  baş  lerine  veriyor.  Valiler  de  bu  öğrenmenieri
            döndüriicü  bir  hızla  artması  idarî  işlerin'mer  il  içindeki  ilk  okuUara dağıtmak  suretiyle  ta­
            keziyet  usulü  ile  başa  çıkılamıyacak  derece­  yin  ediyorittf.
            de  çoğalmasma  sebep olmuş  ve  yetki  geniş-    Yetld  genişliği  (—  deconcentralisation)  u-
            liti  usulüne  baş  vıu^masmı  gerekli  lalmış-  sulünü  görev  ayırımı  (=  ademi  merkeziyet  =
            trr.                                          taksimi  vezaif  =  decentralisation)  usulünden
                Eskiden  «Ademî  temerküz»  ve  «tevsii   ayırt  etmelidir.  Görev  ayrımı  usulünde  tak­
            mezuniyet»  tabirleriyle  andığınuz  yetki  ge­  dir,  tâyin  ve  karar  yetkileri  merkezden  tayin
            nişliği  usulü,  böylece,  merkeziyet  (=centrali-  edilmiş  kimselere  değil,  doğrudan  doğruya
            satijcm)  usıdünün  tamamlajncı  ve  hafifletici  halka  veya  halk  tarafmdan  seçilmiş  bir  mec­
            bir  vmsuru  olmuştur.                        lise  veyahut  böyle  bir  meclis  tarafından  se­
                Bizde  valilerin  ve  kaymakamlarm tayin­  çilmiş  kimselere  verilir  ve  ayn  bir  idarî  tü­
            leri  merkeziyet  usulüne  tabidir.  Bu  tayinle -  zel  kişilik  (=  hükmi  şahsiyet  =  personnalite
            rin  karan  merkezde  verilir.  Türkiyenin  her  morale)  kurulur.
            hangi  bir  yerinde  bir  ticaret  ortaklığı  kur­  Bizde  köyün  isteğine  bağlı  işlerin  yapı­
            mak,  maden  aramak,  asan  atika  aramak, bir   lıp  yapılmaması  hakkında  karar  vermek  yet­
            eczahane  açmak  işleri  de  merkeziyet  usulüne  kisi  köy  demeklerine  aittir.  Köyün  18  yaşı­
            tabidir.  Bu  işler  için  yerine  göre.  Bakanlar  nı  bitirmiş  olan  kadm,  erkek  bütün  halkı  top
            Kurulundan,  Ticaret  Bakanlığmdan,  Ekono­    lanarak  köy  demeğini  kurarlar  ve  bu  gibi
            mi  Bakanlığmdan,  Milli  Eğitim  Bakanlığm­  hususlarda  kar^r  verirler.  Karar  yetkisinin
            dan,  Sağlık  Bakanlığından  karar  ve  izin  al­  doğrudan  doğruya  halkın  kendisinde  olma-
            mak  lâzımdır.                                 sma  «vasıtasız  demokrasi  =  democratic  di-
                Merkeziyet  usulünde  idari  kararların    recte»  diyorlar.. Bu  usul  ancak  küçük  toplu­
            devlet  merkezinde  verilmesine  karşılık  yetki  luklarda  uvffulanabilir.  Bizde  köy  idarele  -
            genişliği  usulünde  idari  kararlar  merkezden  rinde,  İngilterede  paravaslarda, İsviçrede  U-
            tayin  olunan  âmirler  tarafından  verilir.  ri  ve  Schvitz  gibi  çok  küçük  kantonlarda ol -
                Bizde  illerin,  ilçelerin  ikinci  derecedeki  duğu  gibi.
            memurlarım  valiler  tayin  ederler.  Bir  yer­   Kararlann  doğmdan   doğmya  halk  ta­
            de  gazino,  sinema,  tiyatro,  dansin»,  bar, ka-  rafmdan  verilmeyip  te  halkın  seçtiği  meclis­
            feşantan  veya  meyhane  açabilmek  için  o  ye­  ler  tarafından  verilmesi  usulüne  «temsilî  de­
            rin  en  büyük  mülkiye  âmirinden  izin  almak  mokrasi  =  democratic  represantative»  denir
            icabeder.  Bu  çeşit  işlerde  yetki  genişliği  u-  İl  genel  meclisleri,  belediye  meclisleri  tem­
            sulü  uygulanıyor  demektir.                   sili  demokrasi  usulü  ile  il  halkı  adma,  belde
                İlk  okul  öğretmenlerinin  tayini  konusun  halkı  aduia  kararlar  verirler.  İl  komisyonu ü-
             da  kırma  veya  melez  bir  usul  tatbik  edili  -  yeleriniri  îl  genel  meclisi,  belediye  başkam -
            yor.  Millî  Eğitim  Bakankğt  ilk  okul  öğret -  nın  belediye  meclisi  tarafmdan  seçilmesi  de
            menlerini  illere  dağıbyor  ve  valilerin  emir-  temsili  demokrasi  usulünün  tatbikatmdandır.
   1   2   3   4   5   6   7   8