Belediyelerin uluslararası ve kardeş-şehir ilişkileri 5393 sayılı Belediye Kanunu ve ikincil mevzuatta düzenlenmektedir.
Belediye Kanununun 74. maddesinde belediyelerin yurtdışı ilişkileri:
- Belediye, belediye meclisinin kararına bağlı olarak görev alanıyla ilgili konularda faaliyet gösteren uluslararası teşekkül ve organizasyonlara, kurucu üye veya üye olabilir;
- Belediye bu teşekkül, organizasyon ve yabancı mahalli idarelerle ortak faaliyet ve hizmet projeleri gerçekleştirebilir veya kardeş şehir ilişkisi kurabilir;
- Birinci ve ikinci fıkra gereğince yapılacak faaliyetlerin, dış politikaya ve uluslararası anlaşmalara uygun olarak yürütülmesi ve önceden İçişleri Bakanlığının izninin alınması zorunludur; şeklinde düzenlenmiştir.
Konuya ilişkin bir diğer düzenleme ise belediye meclisinin görev ve yetkilerini düzenleyen 18. madde de yer almaktadır. Belediyelerin genel karar organı olan belediye meclisi; yurt dışındaki belediyeler ve mahallî idare birlikleriyle karşılıklı iş birliği yapılmasına; kardeş şehir ilişkileri kurulmasına; ekonomik ve sosyal ilişkileri geliştirmek amacıyla faaliyet ve projelerin yürütülmesine karar vermektedir. Belediyelerin uluslararası alanda faaliyet yürütebilmesi için öncelikle bu kararın alınması gerekmektedir.
Belediye Kanunundaki bu düzenlemelere ek olarak, bir diğer önemli yasal düzenleme ise; 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında Kanun’dur. Kanunun milletlerarası temas, müzakere, akit yetkisini düzenleyen 1 inci maddesinin birinci bendinde;
· Türkiye Cumhuriyetinin yabancı devletlerle, bunların temsilcilikleri ve temsilcileri ile, milletlerarası kurullarla, bunların temsilcilikleri ve temsilcileri ile temas ve müzakereleri Dışişleri Bakanlığı eliyle ve ilgili bakanlıklarla işbirliği yapılmak suretiyle yürütüleceği belirtilmiştir.
· Aynı maddenin altıncı bendinde yabancı devlet temsilcilikleri ve bunların bağlıları ile temaslarında Dışişleri Bakanlığına bilgi verme yükümlülüğü getirilen kuruluşlar arasında mahalli idareler de sayılmıştır.
Kanundaki bu düzenlemelere ilişkin çıkarılan İçişleri Bakanlığının Genelgeleri uygulamaya ışık tutmaktadır.
5393 sayılı Belediye Kanunu, 1173 sayılı Milletlerarası Münasebetlerin Yürütülmesi ve Koordinasyonu Hakkında Kanun ve İçişleri Bakanlığının genelgeleri doğrultusunda;
1.Yurt dışındaki bir belediye ile kardeş-şehir ilişkisi kurulması için;
- Kardeş-şehir ilişkisi kurulmasına ilişkin belediye meclis kararının alınması,
- Kardeş-şehir ilişkisi kurulacak olan kent hakkında bilginin derlenmesi,
- Kardeş-şehir ilişkisinden beklenen faydaların neler olduğunun belirtilmesi,
- Kardeş-şehir protokolü metninin (imzalanıyor ise) hazırlanması,
gerekmektedir. Hazırlanan bu belgeler belediyenin resmi yazısının ekinde İçişleri Bakanlığına izin alınmak üzere gönderilmelidir.
2. Uluslararası kuruluşlara üye olmak isteyen belediyenin aşağıdaki evrakları hazırlayarak İçişleri Bakanlığına başvuru yapması gerekmektedir. Söz konusu evraklar;
- Uluslararası kuruluşa üye olmaya ilişkin belediye meclis kararını,
- Üye olunacak uluslararası kuruluşun ana statüsünün tam metni ile tasdikli Türkçe çevirisini,
- Üyelikten beklenen faydaların anlatıldığı yazıyı içermektedir.
3. Uluslararası kuruluşlarla birlikte eğitim ve kültür faaliyetleri yürütülmesi ve festivaller düzenlenmesi halinde;
- Uluslararası kuruluş hakkında bilgi ve belediyenin meclis kararının İçişleri Bakanlığına gönderilmesi gerekmektedir.
- Belediye başkanları ve belediyeyi temsil eden heyetler, yurt dışındaki faaliyetlerini devletin dış politikasına ve uluslararası anlaşmalara uygun olarak yürüteceklerdir.
§ Ayrıca yurtdışına çıkış amacı, süresi ve program hakkında İçişleri Bakanlığına iletilmek üzere önceden ilgili valiliğe bilgi verilmesi gerekmektedir.
- Yurtdışı Görevlendirmelerde: görev ve hizmetle ilişkili olması, azami tasarruf ilkelerine uyulması, asgari sayıda personel ve asgari süreler için görevlendirilmesi; personelde katılım için gerekli olan yabancı dil bilgisi ve nitelikler aranması gerekmektedir.
- Sadece kamu kurum ve kuruluşları, Belediye birlikleri ve “kamuya yararlı dernek” statüsündeki kuruluşların programlarına katılması gerekmektedir.
- Bu seyahatlerde resmi makamlar tarafından yapılmış davet yazıları aranmaktadır.
- Yurtdışı görevlendirmeler ve temaslar hakkında belediye meclisine ilk toplantıda bilgi verilmesi gerekmektedir.
- Yabancı devletlerle, bunların temsilcilikleri ve temsilcileri ile milletlerarası kurullarla, bunların temsilcilikleri ve temsilcileri ile temas ve müzakerelerde mutlaka İçişleri Bakanlığının ve Dışişleri Bakanlığının uygun görüşleri alınması gerekmektedir.
- Yurtdışından heyet davet etmede yine önceden İçişleri Bakanlığından izin alınması gerekmektedir.
Belediyelerin kardeş-şehir ilişkilerine ve uluslararası ilişkilerine ilişkin dikkate alınması gereken önemli hususları belirtmek istersek;
Türkiye’de kardeş-şehirlerin durumuna ve öngörülen amaçlarına ilişkin yapılan araştırmalar ışığında; kardeş-şehir ilişkilerinin kültürel faaliyetler ve protokol ziyaretleri şeklinde ağırlıklı olarak geliştiği tespit edilmektedir. Ancak ilişkiler yararlılık düzeyi, süreklilik ve verimlilik açısından değerlendirildiğinde istenilen düzeyde olmadığı araştırmalarla tespit edilmiştir.
Kardeş-şehir ilişkilerinin ekonomik tabana dayandırılması veya teknik araç-gereç, makine, tesisat, lojistik destek olarak algılanma anlayışının değişmesi gerekmektedir. Bu anlayışla, belediyelerin kuracağı kardeş şehir ilişkilerinin; kentteki meslek odalarını, üniversiteleri, okulları, demokratik kitle örgütlerini kapsayacak şekilde kurgulanması gerekmektedir. Belediye personelinin kardeş şehir ilişkileriyle farklı bir ülkedeki meslektaşı ile bilgi ve deneyim alışverişinde bulunması sağlanmalıdır. Bu ilişkiler çerçevesinde belediyelerimizin farklı projeler uygulama fırsatları bulunmaktadır. Kurulacak kardeş-şehir ilişkilerinin toplumlararası diyalogun gelişmesine olumlu katkıları olacağı kuşkusuzdur.
Kardeş-şehir ilişkisi kurma isteği olan belediye, öncelikli olarak kentinin özelliklerini tespit etmelidir. Kentteki istisnai güzellikler, kültürel değerler, potansiyeller, ihtiyaçlar ve olası işbirliği alanları tespit edilmelidir. Yapılan bu çalışmalar ve değerlendirmeler ışığında sağlıklı ve etkin kardeş-şehir ilişkileri kurulabilecektir. Buna ilaveten, belediyelerin öncülüğünde kurulacak kardeş-şehir ilişkileri ile toplumun ilgili tüm katmanları arasında kültür, bilgi, deneyim alışverişi sağlanmış olacaktır.
Ayrıca, belediyelerimiz uluslararası kuruluşlara üye olarak dünyanın farklı ülkelerindeki yerel yönetim yapılarını, kanunlarını ve uygulamalarını öğrenme olanağını elde edebilecektir. Belediyelerimizin spesifik alanlarda oluşturulan uluslararası iletişim-ağlarına ilgi duymaları ve bunların çalışmalarına katılmaları, konuya ilişkin uluslararası gündemi takip etme ve kentlerinde uygulama olanağı sağlayacaktır.
Her şeyden önce, belediyelerin yönetim kadrosunun uluslararası işbirliklerine açık olması ve çalışmaları desteklemesi büyük önem taşımaktadır. Buna paralel olarak bu faaliyetleri yürütecek kapasitenin belediye bünyesinde oluşturulması gerekmektedir.
Uluslararası işbirlikleri her iki taraf içinde bilgi-deneyim alışverişi ve etkileşim sağlamaktadır. Özellikle AB üyesi ülkelerde çok önemli bir mekanizma olarak kullanılmaktadır.
